Bækur, 21. júní 2019

Geoff Dyer var lengi vel (og er svo sem enn) í miklu uppáhaldi hjá mér. Hver bók eftir hann er ólík hinum fyrri. But Beautiful fjallar um djass og helstu örlagaræfla þeirrar tónlistarstefnu (mjög fín, ljóðræn og falleg); The Missing of the Somme fjallar um stríð og minnisvarða um stríðsátök, bæði í höfðinu á okkur og í landslaginu; The Ongoing Moment fjallar um ljósmyndun; Out of Sheer Rage (ein af mínum uppáhaldsbókum) er ritgerð um líf og störf hins breska H.D. Lawrence en fjallar þó aðallega um frestunaráráttu, óþol og wanderlust eða ferðaþrá – og endurspeglar þar með snilldarlega helstu karaktereinkenni H.D. Lawrence. Góður inngangsreitur að verkum Dyers væri kannski Otherwise Known as the Human Condition, safn bráðskemmtilegra ritgerða um allt milli himins og jarðar; og smásagna- og ritgerðarsafnið Yoga for People Who Can’t Be Bothered to Do It fær óhjákvæmilega verðlaun fyrir góðan titil. Loks hefur Dyer skrifað talsvert um kvikmyndir, meðal annars Zona: A Book about a Film about a Journey to a Room, og nú var að koma út ný bók, Broadsword Calling Danny Boy: On Where Eagles Dare (sem ég hef ekki lesið enn). Hér er hann í spjalli við Lili Anolik um nýju bókina, listina að skrifa um bíó og margt fleira.

Löng dvöl mín í Japan fékk mig svo til að rifja upp kynnin við June 30th, June 30th, ljóðabókina hans Richards Brautigan sem fjallar um Japansdvöl hans. June 30th, June 30th er, líkt og önnur verk Brautigans, í senn tregafull og fyndin. Brautigan er afar vel kynntur á Íslandi – furðu vel jafnvel – og nýlega komu t.d. út tvær þýðingar Þórðar Sævars Jónssonar á verkum eftir hann. Þá hefur Gyrðir Elíasson þýtt fjórar bækur eftir hann. (Hægt er að hala niður pdf-útgáfu af bókinni, og ýmsum öðrum verkum Brautigans, á vefsíðunni sem ég hlekkjaði við.)


Óskalistinn:

Heildarsafn ljóða Valdimars Tómassonar komið út. Spannar tímabilið 2007-2018. Guðmundur Andri Thorsson ritar formála.

Nýtt tölublað af Jóni á Bægisá, tímaritinu góða um þýðingar, hefur litið dagsins ljós.

Loks stórtíðindi! Væntanleg er á íslensku mikil öndvegisbók – Stílæfingar hins franska Raymonds Queneau (L’exercise du style á frummálinu). Í stuttum köflum lýsir höfundur afar hversdagslegu smáatviki í jarðlest – aftur og aftur en með ólíkum stílbrögðum og rödd hverju sinni. Rut Ingólfsdóttir gerir íslensku þýðinguna og það verður gaman að sjá afraksturinn; það er ekkert áhlaupaverk að snara þessari bók. (SN.)

Bækur, 14. júní 2019

Á ferðalagi er jafnan hollráð að verða sér úti um sýnisbók með smásögum frá viðkomandi landi. Þannig kynnist maður mörgum og ólíkum röddum sem mynda fjölbreyttan orðavefnað svo að úr verður innsýn í þankagang og siðvenjur viðkomandi lands. Eða það vonar maður í hið minnsta. Mér fannst allavega rakið að grípa með mér The Penguin Book of Japanese Short Stories í bókabúð í Kýótó um daginn og sé ekki eftir því. Að safninu ritar Haruki nokkur Murakami ágætan formála, og ritstjóri er einn þýðanda Murakami sjálfs yfir á ensku: Jay Rubin. Þarna fær lesandinn ágætis yfirlit um japanska smásagnagerð á tuttugustu öldinni. Sögunum er ekki raðað upp krónólógískt heldur bera flokkarnir yfirheiti á borð við „Japan og Vesturlönd“, „Konur og karlar“, „Náttúran og minnið“, „Nútímalíf og önnur vitleysa“, „Drungi“, „Hamfarir, bæði náttúrulegar og manngerðar“. Í safninu eiga sögur þekktir eldri japanskir höfundar á borð við Natsume Sōseki, Jun’ichirō Tanizaki og Nóbelsverðlaunahafinn Yasunari Kawabata (sem aldrei hefur heillað mig og gerir það ekki heldur hér) og einnig yngri, svo sem Banana Yoshimoto (sem hefur verið þýdd talsvert á íslensku) og áðurnefndur Murakami. Klikkuðustu söguna á líklega Yuten Sawanishi. Hún hefst svo: „Leggöngin voru fyrsti líkamshluti móður minnar sem breytist í sykur.“ Geri aðrir betur. Hér má lesa sögu Sawanishi, sem einnig hefur birst í Granta-tímaritinu.

Þá er ég með undir höndum aðra yndislega bók, Ritgerðir um iðjuleysi, enska þýðingu á þekktu verki búddamúnksins Kenkō, sem talið er að hafi ritað sínar stuttu hugleiðingar á bilinu 1330-1332, límt snifsin jafnóðum upp á vegg hjá sér og svo að endingu raðað þeim upp í bók. Hugleiðingar af þessum toga, þar sem höfundurinn veður óhikað úr einu í annað, eru mér einmitt að skapi. (Hér má lesa oggulítið sýnishorn úr bókinni.) Bókin geymir 243 örritgerðir og hefst á orðunum: „Hversu skrítin og vitskert tilfinning hellist ekki yfir mig þegar það rennur upp fyrir mér að ég hef eytt heilu dögunum í félagsskap þessarar blekbyttu, með ekkert betra að gera en að hripa handahófskennt niður hvaða vitleysu sem mér dettur í hug.“ Að einhverjum ástæðum finna þessi orð, rituð fyrir um 900 árum, hljómgrunn hjá þessum hér, auðmjúkum höfundi Leslistans. (SN.)


Óskalistinn:


Sé á heimasíðu NPR að verið er að endurútgefa æviminningar Françoise Gilot, fyrrverandi eiginkonu Pablo Picasso, sem heitir einfaldlega Life With Picasso. Ég hafði aldrei heyrt um þessa bók áður og hlakka til að kafa í hana við tækifæri.

Hvernig menning var til staðar í Þýskalandi Nasismans? Sá nýlega að út væri komin bók um einmitt þetta – Culture in Nazi Germany – sem lofar góðu.

Ungi bandaríski rithöfundurinn Ryan Holiday heldur úti mánaðarlegu fréttabréfi um bækurnar sem hann er að lesa hverju sinni. Fréttabréfið er beinn og óbeinn innblástur fyrir Leslistann og ég gríp yfirleitt eitthvað úr þessu áhugaverða bréfi hans. Sá að hann mælti í síðasta bréfi með skáldsögunni Theory of War eftir Joan Brady sem ég hef aldrei heyrt um en lítur vel út. (KF.)

Út er komin Frelsun heimsins eftir Kristínu Marju Baldursdóttur, safn greina og fyrirlestra. Ég fíla þannig bland í poka-bækur og hlakka til að næla mér í eintak þegar ég kem til Íslands í sumar. Á unglingsárunum las ég Mávahlátur og Hús úr húsi mér til mikillar ánægju; það er hins vegar skömm frá því að segja að Karitas án titils og Óreiða á striga hafa legið ólesnar á náttborðinu hjá mér óralengi. (Ég á reyndar ekki náttborð; ég tek bara svona til orða.)

Las grein um, og viðtal við, króatísku skáldkonuna Daša Drndić (ekki biðja mig um að reyna að bera fram þetta nafn) í The Paris Review. Fékk mig að langa að lesa bækurnar hennar, sem virðast reyndar vera algjört torf. En, eins og ofannefndur Thor frændi var vanur að segja, þá er það nokkurs virði þegar skáldverk eru flókin – kannski búa verðmæti og galdur skáldskaparins einmitt stundum í svita og puði lesandans.

Robert McFarlane sendir frá sér nýja bók, Underland, um launveraldirnar undir iljunum á okkur. Lofar góðu! (SN.)

Bækur, 7. júní 2019

Í kjölfar þess að ég rakst á ofannefnt viðtal við Bruno Latour í Le Monde varð ég mér úti um tvær bækur eftir hann (á ensku svo ég gæti smeygt þeim inn í lesblysið): Facing Gaia: Eight Lectures on the New Climate Regime og Down to Earth: Politics in the New Climate Regime. Textar Latour eru krökkir af hugljómunum. Þær virðast oft augljósar en ná um leið að varpa ljósi á einföld sannindi með kristalskýrum hætti. Hér veltir hann fyrir sér alþjóðavæðingunni með hnífskörpum hætti.

„For 50 years, what is called “globalisatioon” has in fact consisted in two opposing phenomena that have been systematically confused.

Shifting from a local to a global viewpoint ought to mean multiplying viewpoints, registering a greater number of varieties, taking into account a larger number of beings, cultures, phenomena, organisms, and people.

Yet it seems as though what is meant by globalisations today is the exact opposite of such an increase. The term is used to mean that a single vision, entirely provincial, proposed by a few individuals, representing a very small number of interests, limited to a few measuring instruments, to a few standards and protocols, has been imposed on everyone and spread everywhere. It is hardly surprising that we don’t know whether to embrace globalization or, on the contrary, struggle against it.“
(Úr Down to Earth.)

Rauður þráður í gegnum báðar bækurnar er að alþjóðavæðingin gengur ekki upp af praktískum ástæðum: við þyrftum minnst fimm plánetur á borð við jörðina til að halda áfram á sömu braut. Heimurinn er að brenna upp, og við erum ekki að ganga í gegnum tímabundna loftslagskrísu heldur róttæka, og óafturkræfa, umbreytingu á náttúrulegum aðstæðum á jörðinni. (SN.)


Óskalistinn:

Ég rambaði nýlega á ansi skemmtilega síðu manns sem hefur glósað ítarlega allar þær bækur sem hann hefur lesið. Ég fann þessa síðu í gegnum bókaklúbbPatrick O’Shaughnessy sem heldur m.a. úti hlaðvarpinu Invest Like the Bestsem ég vísa oft til á þessum vettvangi. Þar mældi hann sérstaklega með bókinni The Path of Least Resistance sem fjallar í mjög stuttu og einfölduðu máli um hvernig þroska megi sköpunargáfuna. Náunginn sem heldur úti rafrænu bókaglósubókinni var einmitt búinn að glósa um þessa bók og vakti mikinn áhuga hjá mér fyrir þessari bók.

Tilvonandi ráðunautur Leslistans sendi okkur póst í vikunni og mældi sérstaklega með bókinni Hnignun, hvaða hnignun? sem kom út í fyrra og er eftir sagnfræðinginn Axel Kristinsson. Í henni eru færð rök fyrir því að hugmyndin um hnignun og niðurlægingu í sögu Íslands sé mýta sem búin var til í sjálfstæðisbaráttunni á 19. öld. Mér finnst hún virka alveg sérstaklega forvitnileg. (KF.)

Þórður Sævar Jónsson sendir frá sér aðra ljóðabók sína, Vellankötlu. (SN.)

Bækur, 31. maí 2019

Ég hef haft gaman af bókum Alberto Manguel, sem skrifar nær alfarið um bækur, lestur, bókasöfn og svo framvegis. Í Packing My Library lýsir hann, í hnitmiðaðri og læsilegri frásögn, því þegar fyrir honum lá að pakka niður bókasafninu sínu, 35.000 bindum, hvorki meira né minna, sem stóðu í stórri hlöðu í litlu þorpi í Frakklandi. Tilefnið var fyrirhugaðir búsetuflutningar í litla íbúð á Manhattan. Verkið er hugleiðing um samband bóka og lesenda, bóka og safnara, reglu og óreiðu, minnis og lesturs, og ekki síst gildis hinna áþreifanlegu hluta – svo sem texta sem við getum snert með fingrunum, pappírsins sem myndar (eða myndaði áður) umgjörð um líf okkar.

Ég las Capitalist Realism: Is There No Alternative? í kjölfar þess að ég rambaði á fína umfjöllun um höfundinn, Mark Fisher, eftir Jenny Turner, í The London Review of Books. Í bókinni sýnir Fisher meðal annars fram á hvernig undirgefni okkar við síðkapítalismann hefur hreiðrað um sig sem, að því er virðist, eini valkostur okkar í samfélagsgerð nútímans og stuðlar að kvíða, þunglyndi og vanlíðan hjá milljónum, þar af einkum hjá ungu fólki, til að mynda nemendum Fishers (sem starfaði sem kennari meðfram ritstörfum). Strikaði undir ansi margar línur í þessari (og mun lesa meira eftir Fisher). Hann hélt lengi úti merkri bloggsíðu, k-punk. (SN.)

Bækur, 24. maí 2019

Var Tolstoy mesti og besti rithöfundur allra tíma? Hugsanlega. Ég er að lesa þriðju stóru skáldsöguna hans, sem í enskri þýðingu Anthony Briggs nefnist Resurrection, en gæti – líkt og þýðandi bendir sjálfur á í formála – eins borið sama titil og ein þekktasta skáldsaga kollega Tolstoys og samlanda: Glæpur & refsingUpprisa er mögnuð bók og ég skil ekki hvers vegna ég hef aldrei lesið hana fyrr. Ætti maður kannski einungis að lesa rússneskar 19. aldar bókmenntir? Ungur maður á stuttan ástarfund með ungri konu og yfirgefur hana svo í leikfléttu sem ekki er beint til fyrirmyndar. Átta árum síðar er okkar maður skipaður í kviðdóm til að dæma í máli fyrrnefndrar konu. Upp úr dúrnum kemur að skömmu eftir ástarfundi þeirra (og þungun konunnar) seig á ógæfuhliðina hjá henni og síðustu árin hefur hún starfað sem vændiskona í alræmdu gleðihúsi. Nú hefur hún verið sökuð um bæði rán og morð (saklaus). Ungi maðurinn, mikill nautnaseggur, landeigandi og gleðigosi sem tilheyrir forréttindastétt (ólíkt konunni) kennir í brjósti um hana og ákveður að bæta ráð sitt og reyna að forða henni frá dæmdri refsingu (áralangri erfiðisvinnu í Síberíu) með því að giftast henni. Margir hafa borið Tolstoy á brýn að vera of predikandi og siðvandur í framsetningu sinni á söguefninu – bókmenntapáfar hafa ýmist hafið verkið til skýjanna eða traðkað það niður í svaðið – en mér finnst hann hitta á hárréttan tón enn sem komið er. (Búinn með þriðjung og get ekki beðið eftir að komast í framhaldið.) Tolstoy gaf Upprisu út undir lok ritferilsins og hún hefur jafnan fallið í skuggann af hinum stóru skáldsögunum hans, Önnu Karenínu og Stríð & friði. Kannski engin furða, enda er þar um að ræða tvær þekktustu og lofuðustu skáldsögur allra tíma. En jafnvel aukaafurðir Tolstoys skara auðvitað fram úr bestu verkum flestra annarra höfunda. (SN.)

Ég hef eina lesreglu sem ég held alltaf í heiðri. Hún er að ef maður er einhvern tímann í vafa um hvað maður á að lesa næst – þá les maður smá Borges. Ég vissi ekkert hvað ég átti að lesa í vikunni þannig að ég greip í enska þýðingu á verkum hans sem nefnist A Personal Anthology og er úrval verka eftir hann sem hann valdi sjálfur – á víst að vera svona persónulegt Best of Borges. Þar eru smásögur, ljóð og ritgerðir eftir hann sem eru að sjálfsögðu allar frábærar en ég mæli með því að kíkja á þær ágætu íslensku þýðingar sem eru til á verkum hans ef maður hefur ekki kynnt sér hann áður. Ég rak sérstaklega augun í eina ritgerð eftir hann sem ég held ég hafi ekki lesið áður; á ensku nefnist hún The Modesty of History (á spænsku El pudor de la historia) en ég veit ekki til þess að hún hafi verið þýdd á íslensku. Íslendingar koma hins vegar við sögu í þessari ágætu ritgerð sem fjallar um söguna og hvernig helstu viðburðir sögunnar eru mun smærri í sniðum en margir kynnu að halda. Hér er ágætis bútur úr ritgerðinni (þ.e. enska þýðingin): “I have suspected that history, real history, is more modest and that its essential dates may be, for a long time, secret. A Chinese prose writer has observed that the unicorn, because of its own anomaly, will pass unnoticed. Our eyes see what they are accustomed to seeing. Tacitus did not perceive the Crucifixion, although his book recorded it.”(KF.)

Bækur, 17. maí 2019

Gagnrýnandi The London Review of Books er sammála mér í því að nýjasta skáldsaga Ians McEwan, handhafa alþjóðlegu Halldórs Laxness-verðlaunanna í bókmenntum, sé vindhögg. Ekki svo sem í frásögur færandi nema fyrir að ég rak augun í að greinarhöfundur vitnar í aðra bók, Murmur eftir Will Eaves, sem fjallar einnig um gervigreind og teflir fram sömu sögufrægu persónu og kemur fyrir í Machines Like Me eftir McEwan, enska stærðfræðingnum Alan Turing (1912 – 1954). Turing er aukapersóna í verki McEwans en í aðalhlutverki í hjá Eaves. Og Murmur er raunar frábær bók. Ég las hana fyrir nokkrum vikum í kjölfar þess að ég kynntist Eaves á Cúirt-bókmenntahátíðinni á Írlandi. Ljóðræn og falleg skáldsaga, sem hefur að útgangspunkti þegar Turing var handtekinn fyrir að svala holdlegum fýsnum sínum með ungum karlmanni, og var í kjölfarið dæmdur til þeirrar refsingar að vera geldur með lyfjagjöf; í sögunni taka honum að vaxa brjóst, sem auðvitað er ansi háðuleg refsing fyrir karlmenn sem ekki sækist eftir slíkri breytingu á líkama sínum. Afar sérstök og ljóðræn skáldsaga sem tekur á margvíslegum hugmyndum um eðlisfræði og sjálfsmynd, greind og mannleg samskipti. (SN.)

Flestir eiga í erfiðleikum með að skilja og meta samtímalist. Ég hef oft gert tilraunir til að fá fólk til að kunna að meta slíka list og mistekst það í flestum tilvikum. Þegar ég byrjaði að vinna á Viðskiptablaðinu á sínum tíma gerði ég nokkrar heiðarlegar tilraunir til að „mennta“ lesendur um gildi samtímalistar en komst svo á endanum að því að fólk þarf helst að vera opið fyrir listinni fyrirfram til að þessi menntun skili einhverjum árangri. Í vikunni las ég í annað sinn eina bestu bók sem ég hef lesið um samtímalist og áttaði mig á því að hún er að öllum líkindum ein besta „útskýring“ sem ég hef lesið á samtímalist og gildi hennar. Bókin heitir Seeing is Forgetting the Name of the Thing One Seesog fjallar um ævi og störf bandaríska myndlistarmannsins Robert Irwin. Í bókinni segir hann frá því hvernig hann byrjar að vinna sig hægt og bítandi úr abstrakt listinni í að vinna með liti og form og meira svæðisbundin verk. Mér finnst mjög verðmætt að fá svona djúpa innsýn inn í hugarheim myndlistarmanna. Eðli málsins samkvæmt er nær ómögulegt að færa þennan hugarheim í orð, enda ætti myndlist í flestum tilvikum að tala sínu máli „handan orða“. En í örfáum tilvikum er hægt að ræða myndlistina ítarlega og vel og ég held að ég hafi aldrei séð það jafn vel gert og í þessari bók. Mæli mikið með henni ef þú, lesandi góður, hefur áhuga á samtímalist eða vilt skilja hana betur. (KF.)


Óskalistinn:

Ég hef löngum haldið því fram að við mennirnir séu einungis lítilfjörlegar framlengingar á hinum sönnu konungum og drottningum jarðar – trjánum. Þau skapa lífsskilyrði okkar og á greinum þeirra vex safarík fæða. Þau boða stillingu og speki, ró og jarðtengingu. Og niður úr þeim klifruðum við löngu áður en við tókum að brytja þau niður. Út er komin á íslensku Bók um tré eftir Wojciech Grajkowski. Myndskreytir er Piotr Socha. Tré skoðuð út frá margvíslegum sjónarhornum. Lofar góðu.

Bráðskemmtileg grein um breska höfundinn Samuel Johnson (1709 – 1784), ærslabelg og djúpskyggnt gáfnaljón, nautnasegg og félagsveru, ólíkindatól og fjölhæfan skríbent. Kveikjan að því að Freya Johnston stakk niður penna og ritaði stúf um þennan keika átjándu aldar höfund er heljarmikið samsláttarrit með úrvali af skrifum Johnson, heilar 1344 blaðsíður að lengd, sem var að koma út.

Una útgáfuhús fylgir endurútgáfu Undir fána lýðveldisins eftir með tveimur nýjum verkum, annars vegar smásagnasafninu Það er alltaf eitthvað, þar sem tólf höfundar sitja í samsæti, og svo er fyrirhuguð útgáfa á Beðið eftir barbörunum, skáldsögu J.M. Coetzee sem lesin var í útvarpið árið 1894 undir heitinu Við bíðum, í íslenskri þýðingu Sigurlínu Davíðsdóttur, en hefur ekki komið út á bókarformi áður.

Þá er komin út skáldsagan Bjargfæri eftir argentíska höfundinn Samöntu Schweblin í þýðingu Jóns Halls Stefánsson. Hlakka mikið til að lesa hana. (SN.)

Bækur, 10. maí 2019

Hef verið að lesa bókina The Great Reframing eftir listmarkaðsbloggarann Tim Schneider síðustu daga. Bókin fjallar um þau áhrif sem tæknibreytingar hafa á listmarkaðinn og er í senn gott yfirlit fyrir þá sem hafa áhuga á myndlist og þá sem hafa áhuga á tækni. Mér finnst hann líka varpa ansi góðu ljósi á stöðu listmarkaðarins í dag. Kjarni bókarinnar fjallar um þá þversögn að tækniframfarir síðustu ára hafa það markmið að gera allt eins aðgengilegt og gegnsætt og mögulegt er á meðan listmarkaðurinn er í eðli sínu eins ógagnsær og óaðgengilegur og hugsast getur. Þegar þessir heimar koma saman gerist óhjákvæmilega eitthvað furðulegt. Hér er góð athugasemd um þennan forvitnilega bransa:
“As the iconic postwar gallerist Leo Castelli explained in 1966:   Why should anyone want to buy a Cézanne for $800,000? What’s a little Cézanne house in the middle of a landscape? Why should it have value? Because it’s a myth. We make myths about politics, we make myths about everything. I have to deal with myths from 10 a.m. to 6 p.m. every day… My responsibility is the myth-making of myth material—which handled properly and imaginatively, is the job of a dealer—and I have to go at it completely. One just can’t prudently build up a myth.” (KF.)


Óskalistinn:

Dyr opnast, kímerubók eftir Hermann Stefánsson, er komin út. Hér má lesa stutt viðtal við höfundinn. (SN.)

Socrates in Love er titill sem myndi líklega aldrei vekja áhuga minn ef ekki væri fyrir það eitt að Nassim Taleb, uppáhalds hugsuðurinn minn, mældi með þessari nýútkomnu bók á Twitter um daginn. Svo þegar ég kynni mér hana nánar þá sé ég að hún er býsna áhugaverð. Í stuttu máli fjallar hún Sókrates og uppruna hans.

Miðstöð íslenskra bókmennta tilkynnti á dögunum úthlutun þýðingarstyrkja. Margar spennandi bækur væntanlegar á þeim lista. (KF.)