Ráðunautur Leslistans: Sjón

1_G39a6oSXfUoPpKVdS3MATA

Ég mælti mér mót við Sjón klukkan 16:03 á ónefndu kaffihúsi í miðbæ Reykjavíkur. Fyrst þurfti ég reyndar að ljúka erindi hjá bókaforlagi einu í grenndinni og sat þar góðan fund ásamt forleggjara. Að svo búnu yfirgaf ég bækistöðvar nefnds forlags og rölti sem leið lá að kaffihúsinu. Ég var þangað kominn klukkan 16:02. Mínútu síðar, eða á slaginu 16:03, birtist Sjón inn úr gættinni. Slík nákvæmni er til fyrirmyndar, en um leið nánast absúrd. Hann hafði þá einnig verið að sinna erindi hjá bókaforlagi í grenndinni — raunar hjá sama bókaforlagi og ég — og ekki nóg með það heldur hafði hann ætlað að hitta þar sömu manneskju og ég hafði hitt og fundað með. Því miður hefði sú manneskja hins vegar verið, af augljósum ástæðum, vant við látin, „á fundi með öðrum höfundi“. Ég ljóstraði því upp að sá höfundur hefði að líkindum verið ég. Sjón tók því vel. Upp úr dúrnum kom í kjölfarið að við hlytum að hafa yfirgefið bækistöðvar forlagsins um svipað leyti, eða klukkan 15:56 og 15:57, og svo að líkindum gengið samsíða götur áleiðis að kaffihúsinu — ég Vesturgötuna, Sjón Ránargötu. Klukkan var nú orðin 16:05. Sjón tók fram að fundur minn með forleggjaranum hefði sem betur fer ekki hindrað hann í að reka sitt erindi hjá sama forleggjara, sem var að skrifa undir pappíra, hann hefði gert það í góðu samstarfi við aðra góða manneskju innan vébanda sama forlags. Við ákváðum að fagna farsælum lyktum erinda okkar með því að panta okkur kaffi; ég ameríkanó, Sjón latte. En nefndur latte kemur einmitt við sögu síðar í viðtalinu, á leikrænasta augnabliki þess.

– Sverrir Norland

Sæll og blessaður, Sjón, velkominn í ráðuneyti Leslistans. Oftast byrja ég nú bara á að inna fólk eftir því hvað það sé að lesa í augnablikinu… Ertu að lesa eitthvað sem þér þætti gaman að spjalla um, benda á?

Já, ég er að lesa einhverja allra sérkennilegustu skáldsögu, eða skáldsagnaflokk, sem ég hef nokkurn tímann komist í. Það er þríleikur eftir Mariu Gabrielu Llansol, sem er portúgalskur höfundur, hún var í útlegð frá herforingjastjórninni og bjó í Belgíu held ég meira og minna öll sín fullorðinsár. Á ensku heitir þríleikurinn A Geography of Rebels, og er gefinn út af Deep Vellum-útgáfunni í Texas. Bókin kom út fyrir bara nokkrum vikum. Þetta er texti sem er staðsettur einhvers staðar við öll hugsanleg mörk, og fer yfir þau — mörk veruleika, ímyndunar, nútíma, fortíðar, hins mennska, hins dýrslega. Það er eitthvert flot þarna sem ég hef aldrei séð áður í texta. Þarna eru þekktar persónur úr heimspeki og bókmennta- og trúarsögu, og taka á sig ýmsar myndir í huga höfundar og helsta sögumanns verksins. Nietzsche er þarna og flæmskir sértrúarmenn frá tímum siðaskiptanna… og þetta er bara einhver mest spennandi og furðulegasti texti sem ég hef komist í lengi. Já, þetta er ég sem sagt að lesa núna.

Hljómar vel.

Já, og ég er nýbúinn að lesa aðra bók úr hinum latneska heimi, það er bók sem er einnig nýkomin út í Bandaríkjunum, sú er eftir mexíkanskan höfund og heitir The Taiga Syndrome — Taige-heilkennið — og er eftir höfund sem heitir Cristina Rivera Garza. Það er einnig með sérstakari bókum sem ég hef lesið lengi.

Og er einnig skáldsaga?

Það er líka skáldsaga, stutt skáldsaga. Í upphafi þykist hún vera einhvers konar spennusaga, eða saga með einkennum spæjarasögunnar. Kona fær það hlutverk að hafa uppi á annarri konu sem hefur stungið af frá eiginmanni sínum með öðrum manni og hefur flúið inn á svæði sem heitið Taiga, þaðan sem fæstir eiga afturkvæmt. Og það verður þarna einhvern ofboðslega sérkennilegur heimur til sem minnir í ýmsu á Stalker, kvikmyndina eftir Tarkovsky, þarna verður til svæði þar sem öll lögmál mannlegs samfélags og náttúru eru úr skorðum. Mjög heillandi bók.

Og svo er ég nú líka að lesa eitthvað íslenskt. Ég er akkúrat í þessu augnabliki að lesa Kjalnesinga sögu.

Ja-há?

Hún er ógurlega skemmtileg. Létt og skemmtileg. Stutt. Tuttugu blaðsíður, eitthvað svoleiðis. Maður bara klárar hana.

Og ertu að lesa hana þér til gamans eða er þetta hluti af einhvers konar rannsóknarvinnu?

Ég er fyrst og fremst að lesa hana mér til skemmtunar en líka sem undirbúning fyrir bók sem ég mun hugsanlega skrifa eftir þrjú ár og kannski aldrei.

Svo er ég líka nýbúinn að lesa Patrick Modiano, skáldsögu sem heitir á ensku Such Good Boys. Góðir strákar.

Já, þýðingu sem var að koma út?

Einmitt, var að koma út. Þar er Modiano á slóðum æsku sinnar. Bókin segir frá drengjum í heimavistarskóla og lýsir því hvað um þá verður, og er sögð með þessari sérstöku aðferð sem Modiano notar jafnan, þar sem minningar og tilbúningur eru á floti. Það má eiginlega segja að allar þessar bækur, sem ég er að lesa, séu þannig: það verður eitthvert veruleikarof í þeim…

Ertu aðdáandi Modiano?

Já, mikill aðdáandi. Ég hafði fyrst gríðarlega fordóma gagnvart honum. Þegar hann fékk Nóbelsverðlaunin rámaði mig eitthvað í nafnið. Það voru til í bókabúðum eftir hann verk á ensku, á milli ’85 og ’95 komu út nokkrir titlar. Og ég mundi eftir honum, hafði lesið mér eitthvað aðeins til um hann, og svo þegar hann fékk Nóbelsverðlaunin og rökstuðningurinn var gefinn — að þetta fjallaði um minnið og það að maður gæti ekki munað og væri að reyna að muna, og væri staðsett mjög nákvæmlega á tilteknum stöðum í París, og að höfundurinn sneri alltaf aftur og aftur til þessara staða, þessara minninga — þá fannst mér þetta hljóma eins og … eins og …

Þreytandi kokteill?

… já, svakalega þreytandi, franskur, heimspekilegur skáldskapur. En svo, á meðan ég var í þessu fordómakasti, þurfti ég fyrir tilviljun að tala við Sigurð Pálsson í síma og sagði við hann: Hvað geturðu sagt mér um þennan Modiano? Mikið svakalega hljómar þetta eitthvað óspennandi.

Uppáhaldshöfundur Sigga …

Já, þá fékk ég bara tuttugu mínútna fyrirlestur um Modiano. Dreif mig svo út samstundis og náði í bók sem heitir á frummálinu Dóra Bruder. Og heillaðist alveg.

Sú er einmitt komin út á íslensku.

Já, kom út nú fyrir skemmstu í þýðingu Sigurðar. Og ég las hana og gat ekki hætt, lauk henni klukkan fjögur um nóttina. Og hugsaði með mér að jafnvel þótt maðurinn hefði aldrei skrifað neitt annað en þessa bók ætti hann skilið að hljóta Nóbelsverðlaunin.

Og síðan hef ég haldið áfram að lesa hann. Í rauninni er ég orðinn einn af þessum Modiano-fíklum, sem hann heldur í sífelldri spennu, með loforði um að segja alla söguna … og svo gerir hann það aldrei.

Hann minnir mig mjög á film noir, það er andrúmsloft film noir í sögum hans. Og alveg eins og þar er hann alltaf með sitt fasta persónugallerí sem endurtekur sig. Og ég get horft endalaust á film noir… Vúps!

[Hér hellir sjón niður latte-num sínum. Uppi verður fótur og fit. Ég tel, eftir á að hyggja, líklegt að Sigurður Pálsson hafi hér verið kominn til okkar í anda, uppnuminn yfir fjörlegum samræðum um eftirlætishöfundinn hann. Hann hafi af glettnisskap staðfest nærveru sína með því að pota í Sjón, sem svo rak sig í kaffibollann.]

[Mínútu síðar, þegar menn hafa jafnað sig eftir óhappið.] Hvaða bók, eða höfundur, kveikti á þér sem höfundi, hjálpaði þér að finna leið til að skrifa bækur?

Ég hef haldið mig við það síðustu þrjátíu og fimm árin að sú bók sem skipt mig hefur mestu sé Meistarinn og margaríta eftir Mikhaíl Búlgakov. Ég las hana fyrst í enskri þýðingu, þá var hún ekki komin út á íslensku. Það var bók sem Alfreð Flóki lánaði mér og krafðist þess að ég læsi svo ég yrði viðræðuhæfur. Það voru þrjár bækur sem ég þurfti að lesa til að hægt yrði að tala við mig. Meistarinn og margarítaGólem eftir Gustav Meyrink og og Krókódílastrætið eftir Bruno Schulz.

Það er góð bók…

Sem er ein af mínum uppáhaldsbókum, já, líka. En Meistarinn og margarítaer sennilega sú bók sem hefur haft mest áhrif á mig og skipt mig mestu máli. Hún sýndi mér að það væri hægt að vinna með ólíka þræði, ólíkar aðferðir, innan sömu skáldsögunnar. Þarna ertu með þrjár sögur undir; söguna af djöflinum, eða Lúsífer, sem kemur til Moskvu og setur allt á annan endann, afhjúpar alla veikleika mannsins; svo er það saga meistarans og margarítu, sem er saga hins ofsótta höfundar og þeirrar manneskju sem veitir honum von í hinum harða heimi ofsókna Stalíntímans; og svo ertu með söguna af fundi frelsarans og Pontíusar Pílatusar. Og að hægt sé að vinna með þessa þrjá þræði í einu og sama verkinu er alveg með ólíkindum. Þarna ertu með harmleikinn, dramað, eina stærstu sögu vestrænnar menningar, og svo sögu sem er sögð af satanískri gleði — ærslasögu. Þetta er bókin sem í rauninni gerði það að verkum að mig langaði til að takast á við skáldsagnaformið. Fram að því fannst mér allar skáldsögur svolítið eins.

Auðvitað höfðu þó fleiri höfundar áhrif á mig: Guðbergur Bergsson, með bæði Tómasi Jónssyni: metsölubók og Ástum samlyndra hjóna og Thor Vilhjálmsson með Fljótt, fljótt sagði fuglinn og Turnleikhúsinu. Það eru skáldsögur sem sýna manni að það er hægt að gera hvað sem er.

Á sama tíma var ég líka að uppgötva höfunda eins og William Burroughs, sem hafði heilmikil áhrif á mig og mikla þýðingu fyrir mig. Úrvinnsla hans á alls konar reyfaraefni; glæpasögum, vísindaskáldsögum, samsærisbókum, manúölum um samsetningu á skammbyssum … hvernig hann gat steypt öllu þessu saman.

Þannig að þú heyrir að allir þessir höfundar eiga það sameiginlegt að þeir eru að steypa hlutum saman. Það er einhver ofgnótt í verkum þeirra. Og þó að ég hafi nú stundum getið haldið mig frá ofgnóttinni og skrifað svona frekar mínímalískar skáldsögur, þá hef ég ofboðslega gaman af því að reyna að hafa allan heiminn undir í einu og sama verkinu.

Hefurðu þá ekki lesið Lífið: notkunarreglur eftir Georges Perec?

Jú, jú, ég las hana á sínum tíma. Fyrir hundrað árum. Þá var það ein af þessum bókum sem allir urðu að lesa. Það er annar svona hvalur.

Annar nýrri hvalur, sem hafði mikil áhrif á mig á sínum tíma, er Infinite Jest eftir David Foster Wallace, tæpar tólf hundruð blaðsíður. Ég veit ekki hvort þú þekkir hana?

Ég þekki bara þetta nafn, kannast auðvitað við bókina og hef lesið mikið um hann. Hann höfðaði samt aldrei til mín. Það gerði hins vegar annar bandarískur höfundur, sem er á svipuðum aldri, William T. Vollmann. Hann er einn af þessum höfundum sem eru af einhverri stærð sem stendur fyrir utan okkar tíma.

Vollmann var einmitt að gefa út langt og þunglyndislegt verk um loftslagsbreytingarnar, Carbon Ideologies, í tveimur bindum — No Immediate Danger og No Good Alternative. (Sjá Leslista 14. september 2018.) En einhvern veginn hefur hann aldrei náð að snerta mig á jafn persónulegan, eða tilfinningalegan, hátt og Wallace.

Nei, nei, ég skil það mjög vel. Hjá Vollmann eru þetta svo stór prójekt. Hvalir.

Og fyrst þú nefnir lofslagsbreytingarnar — ég hét vinkonu minni, henni Laurie Anderson, sem ég kom fram með nýlega í New York, að beina talinu framvegis, í hverju einasta viðtali, aðeins að loftslagsbreytingunum. Getum við haft það með?

Við skulum hafa það með.

En hvenær uppgötvaðirðu galdur ímyndunaraflsins, gleðina að lesa? Byrjaðirðu að skrifa ljóð af því bara, eða tendraði eitthvað neistann?

Ég byrjaði að skrifa ljóð þegar ég uppgötvaði atómskáldin. Þá var ég fimmtán. Það var þannig, á þeim tíma, að það var staðnæmst við Stein Steinarr í íslenskri bókmenntasögu. Við fengum að lesa einhver þrjú, fjögur erindi úr Tímanum og vatninu. Og það var haft með sem eitthvað svona skringilegt í lokin. Skólaljóðabókin minnir mig að hafi endað á nokkrum erindum úr Tímanum og vatninu. Í rauninni vissi raunverulegur íslenskur krakki ekkert að til væri eitthvað sem hét nútímaljóð.

Ég hafði reyndar gluggað öðru hverju í bók sem var til heima hjá mér, hið fræga safn Erlend nútímaljóð, sem er þýðingar mest Birtingsmanna. Þessi bók var til heima, móðir mín átti hana. Og af því að ég var lesandi krakki var ég alltaf að athuga hvað væri í hillunum. Þarna voru nokkur ljóð sem snertu við mér. „Blökkumaður talar við fljót“ eftir Langston Hughes, svo var þarna ljóð eftir Nazik Hikmet, tyrkneska ljóðskáldið, einnig eftir Vítězslav Nezval, tékkneska ljóðskáldið, svo að ég á sterkar minningar um að þessi ljóð snertu við mér.

En svo var ég svo heppinn að vera einn af þeim sem voru í Háskólabíói þegar Listaskáldin vondu lásu upp. Ég var þrettán ára gamall. Við bjuggum uppi í Breiðholti, við móðir mín, og það hefur sjálfsagt verið sagt frá þessu undir lok fréttatíma eða verið lesin einhver tilkynning um þetta eftir fréttir, eða hvort það leyndist ekki lítil fréttatilkynning í Þjóðviljanum? Allavega, við mamma drifum okkur. Við fórum í bæinn og komum tímanlega, fengum góð sæti. Og ég varð þarna fyrir mjög mikilli upplifun, held ég að ég geti fullyrt. Þarna var stigið fram í nafni ljóðsins, í nafni skáldskaparins, og þetta var skemmtilegt.

Og margt fólk líka.

Fullt af fólki! Og svo var þetta bara svo skemmtilegt. Og skrítið á sama tíma. Ég held að það hafi setið í mér.

Sem sagt: Lesturinn á erlendu nútímaljóðunum. Og að hafa séð listaskáldin vondu. Og síðan, þegar ég er fimmtán ára, þá var ég sem sagt í Hólabrekkuskóla og var þar í nemendaráði, sem þýddi að maður hafði ákveðna aðstöðu í kjallaranum, þar voru geymslur, fjölritunarvélar og fleira sem nemendaráð þurfti að nota — og þar ofan í geymslu fann ég bók sem gefin hafði verið út af Bókaútgáfu námsbóka, eða hét það Íslenskar námsbækur? — — það var svona námsbókafélag ríkisins, sem gaf út allar skólabækur á Íslandi á þeim tíma — og þar leyndist bók sem var safnrit með nútímaljóðum. Og sjálfsagt hefur meiningin verið sú að maður lyki við að lesa Skólaljóðin, bláu bókina sem margir minnast með mikilli nostalgíu.

Og var endurútgefin nýlega.

Einmitt. Og þegar henni lyki — þá er maður kannski tólf, þrettán ára — þá fengi maður þessa sem viðauka. Nema að ég veit ekki til þess að hún hafi nokkru sinni verið kennd, eða nokkur hafi séð þessa bók. Þarna fann ég í geymslu bunka af þessum bókum. Og fékk að taka eina með mér, það átti ekkert að nota þetta hvort sem er. Ég tók þetta heim með mér og heillaðist algjörlega, einn, tveir og þrír, af Hannesi Sigfússyni. Upphafi Dymbilvöku. Bifreiðinni sem hemlar í rjóðrinu eftir Stefán Hörð.

Og fyrr en ég vissi var ég byrjaður að svara þessu.

Skrifa sjálfur…

Ráðunautur Leslistans: Þórður Sævar Jónsson

ego

Þórður Sævar Jónsson gerir sér lítið fyrir og sendir frá sér tvær þýðingar á verkum eftir Richard Brautigan þetta haustið, annars vegar smásagnasafnið Hefnd grasflatarinnar — sem er reyndar ein af mínum uppáhaldsbókum — og hins vegar skáldsöguna Hawkline-skrímslið. Brautigan hefur fylgt mér lengi, ferðast með mér út um allan heim, bæði bókstaflega og í huganum, og því fagna ég mjög þessum nýju þýðingum. Mér tókst meira að segja að ná í skottið á þýðandanum.

– Sverrir Norland

Sæll og blessaður, Þórður, og mikið gleður það okkur að fá þig, og raunar einnig Richard Brautigan, sem fylgir þér í anda, hingað til okkar í ráðuneyti Leslistans. Hvenær kynntistu Brautigan fyrst, hefur hann fylgt þér lengi?

Blessaður, Sverrir, og takk fyrir að bjóða mér í ráðuneytið! Satt best að segja man ég ekki almennilega hvenær leiðir okkar lágu fyrst saman. Mig minnir að ég hafi verið átján eða nítján, ég er allavega nokkuð viss um að ég hafi verið í MR. Ég byrjaði að lesa Gyrði af einhverri alvöru í menntó (ég veit það að minnsta kosti fyrir víst!) og fyrstu kynni mín af Brautigan voru í gegnum þýðingarnar hans.

Já, Gyrðir hefur verið iðinn við kolann og þýtt fjórar bækur eftir Brautigan, ef ég man rétt: Svo berist ekki burt með vindum,VatnsmelónusykurSilungsveiði í Ameríku, og Ógæfusömu konuna, auk þess sem hann lét nokkur ljóð eftir Brautigan fljóta með í þýðingasafninuAð snúa aftur og gott ef það leyndust ekki einnig nokkur í Flautuleikur álengdar. Óskar Árni hefur svo þýtt brot úr verkum Brautigan og Hörður Kristjánsson íslenskað heila bók, sem hann nefnir Heljarslóðarhattinn (e.Sombrero Fallout). Og ég sé það nú, þegar ég slæ þessu upp á Gegni, að ég sjálfur þýddi meira að segja ljóð eftir Brautigan á sínum tíma og birti í annarri ljóðabókinni minni, Með mínum grænu augum. (Hafði steingleymt því! Það var hið ómótstæðilega ljóð „Nefið á mér er að verða gamalt“.) Hvað er það sem gerir verk Brautigan svona heillandi, heldurðu?

Í fyrsta lagi er Brautigan bara svo brjálæðislega fyndinn og skemmtilegur. Sumar sögurnar hans eru eintómur galsi og skemmtilegheit frá upphafi til enda. Ég var til að mynda með strengi í kviðnum í þrjá sólarhringa eftir Sombrero Fallout. Ef ekki lengur. WillardDreaming of Babylon og seinni hluti Hawkline-skrímslisins eru sama marki brenndar, finnst mér. Þar eru ærslagangur og sprell í algjöru fyrirrúmi. Svo er framvindan í þeim svo yndislega furðuleg, það fer einhver atburðarás í gang sem vindur hægt og bítandi upp á sig þar til hún nær hámarki í einhverri allsherjar-pandemonumringulreið.

Þetta á nota bene ekki við um allar bækurnar, þær eru síður en svo allar steyptar í sama mótið. Bækurnar, sem Gyrðir hefur þýtt, eru til að mynda töluvert dramatískari en þær sem ég nefndi hér að ofan, þar er harmrænni undirtónn, ef þannig má að orði komast. Svo er leitun að frumlegra skáldi. Líkinga- og myndmálið hjá Brautigan er svo ferskt, óvænt og skemmtilegt að það er engu líkt. Svo er hann aldrei klisjukenndur. Aldrei nokkurntímann. Hvað get ég talið fleira til … samræðurnar hjá honum er sérkapítuli fyrir sig. Þær geta verið mjög sérkennilegar. Svo er formið á bókunum frekar óhefðbundið. Nýir lesendur gætu hnotið um það, ímynda ég mér. Kaflarnir eru mjög mergjaðir, þeir stystu ekki nema ein setning. Fyrir vikið fá sögurnar á sig dálítið mósaíklegan blæ, en það er ekki þar með sagt að þær séu sundarlausar, heldur mynda þessir örkaflar afar sterka heild. Svo svífa einhverjir naívískir andar yfir vötnum hjá honum, textinn er mjög ljóðrænn, tær og blátt áfram. Enginn óþarfa orðavaðall eða rembingur á þeim bænum.

Það er satt: Brautigan gefur manni leyfi til að ærslast, til að vera óhóflega ljóðrænn, til að leika sér. Og bókmenntirnar eru auðvitað, fyrst og síðast, leikur.

Ég man vel þegar ég las fyrst A Confederate General from Big Sur. Lokasíðurnar sprengdu algjörlega hausinn á mér. Ég las sögulokin, og svo kemur annar örstuttur kafli sem nefndist „Önnur sögulok“ og svo „Þriðju sögulok“, „Fjórðu sögulok“, „Fimmtu sögulok“ … Hann stingur sem sagt upp á nokkrum leiðum til að reka lokahöggið á bókina. Síðasti kaflinn nefnist svo „186.000 sögulok á sekúndu“ og hljóðar svo (í lélegri þýðingu minni):

Síðan koma fleiri og fleiri sögulok: þau sjöttu, þau fimmtugustu og þriðju, þau hundrað þrítugustu og fyrstu, þau fjögur hundruð þrítugustu og fimmtu, sögulok sem þjóta hjá hraðar og hraðar, fleiri og fleiri sögulok, hraðar og hraðar allt þar til þessi bók er komin með 186.000 sögulok á sekúndu.

Þessi kafli bæði eyðilagði og bjargaði lífi mínu. Ég man að ég hugsaði um þetta í marga daga á eftir — vikur — mánuði. Mátti virkilega skrifa svona?

Ég held að Brautigan hreiðri um sig í hjörtum lesenda sinna og yfirgefi mann aldrei, ef honum þá á annað borð tekst að skríða þangað inn. Svo er saga hans svo hrífandi og sorgleg: hvernig hann strögglaði við að fá bækur sínar útgefnar, hvernig hann sló í gegn og varð einn þekktasti rithöfundur hippatímans, og svo hvernig hann gleymdist og hætti að seljast — og endaði á því að fremja sjálfsmorð. Einhvern veginn er saga hans eins og tekin beint út úr einni bókanna hans. Gætirðu hugsað þér að skrifa ævisögu hans, á íslensku?

Ég treysti mér ekki til ráðast í ævisögu Brautigans, áreiðanlega fullt af fólki betur til þess fallið en ég. Svo fyndist mér ég vera að bera í bakkafullan lækinn, það hafa verið skrifaðir heilu doðrantanir um hann. Bókin hennar Ianthe er t.a.m. mjög fín. Væri kannski nærtækara að snara henni yfir á íslensku, hver veit?

Kannski, hún [You Can’t Catch Death eftir Ianthe Brautigan, dóttur Richards] er fín. En hvernig finnast þér textar Brautigan henta íslenskunni? Hefurðu rekið þig á einhver sérstök vandamál við að þýða hann?

Ég held að íslenskan klæði Brautigan bara nokkuð vel. (Vissirðu, Sverrir, að barnabarn Brautigans, eina barnabarnið hans vel að merkja, er að einhverjum hluta íslensk. Eiginmaður Ianthe er nefnilega Vestur-Íslendingur!)

Nei, það vissi ég ekki.

En aftur að efninu … Ég held að það sé ekkert við enskuna sem slíka sem standi þýðandanum fyrir þrifum, þannig lagað, miklu frekar einhverjir sérviskulegir tilburðir í Brautigan. Hann á það til að framandgera hversdagslegustu hluti, stundum að því er virðist að ástæðulausu, það olli mér ponsu heilabrotum. Eins geta líkingarnar hans verið mjög loðnar (ef ég man rétt stendur einhversstaðar í Hawkline-skrímslinu að Greer „renni af hestinum einsog vínviður“ sem þýðir einfaldlega að hann steig af baki!). Hann á það líka til að skrifa mjög langar málsgreinar, með ótal útúrdúrum og U-beygjum, en best af öllu er þegar hann blandar þessu tvennu saman, þ.e.a.s, hnoðar saman löngum og nett ruglingslegum líkingum. Í Hawkline-skrímslinu er til að mynda að finna mjög skemmtilega lýsingu á hrægömmum:

„Urmull af hrægömmum að hætti Gamla testamentsins hnitaði hringi, lenti og hóf sig til flugs á enginu. Þeir voru einsog holdi klæddir englar, boðaðir til helgiathafnar í stóru víðáttumiklu hofi margra lítilla hluta sem enn voru lifandi.“

Textin hjá Brautigan er oft og tíðum ansi talmálslegur, það er töluvert um slangur og blótsyrði og annað slíkt, það gat verið krefjandi gera því almennileg skil á íslensku, en vonandi hefur það sloppið fyrir horn.

Hvers vegna valdirðu Hefnd grasflatarinnar og Hawkline-skrímslið til þýðingar, frekar en önnur verk?

Sannast sagna byrjaði ég að þýða grasflötina svona af því bara. Ég hafði aldrei þýtt úr ensku áður, og datt í hug að þýða eina eða tvær sögur bara í gamni, það stóð aldrei til að þýða hana í heild sinni. Síðan vatt þetta bara uppá sig! Ég lenti bara í því að þýða hana. Ég þýddi stærstan hluta flatarinnar sumarið 2016, þá var ég með voða fínt vaktaplan, vann í viku og fékk svo vikufrí, sem ég nýtti mér til að dytta að Flötinni.

Ég las Skrímslið nokkrum mánuðum eftir að ég kláraði Flötina. (Ég reyndi að treina mér bækurnar hans eins mikið og ég mögulega gat, tilhugsunin um að vera búinn með Brautigan var skelfileg!) Mér fannst hún bara svo skemmtileg að ég hugsaði með mér að ég yrði að þýða hana. Flóknara var það nú ekki. Síðan var líka fínt að hamra járnið meðan það var heitt, Brautigan var ennþá sveimandi í kollinum á mér eftir Flötina. Þegar hér var komið sögu var ég byrjaður í meistaranámi í ritlist, þannig að mér fannst liggja beinast við að gera skrímslið að lokaverkefninu mínu. Sem varð svo raunin.

Já. Ertu jafnvel með fleiri þýðingar í bígerð? (Gaman væri að fá ljóðasafn …)

Ég hef augastað á tveimur-þremur bókum í viðbót eftir Brautigan. Ég las Willard (and His Bowling Trophies) þegar ég var búinn að leiða Flötina og Skrímslið til lykta. Ef ég hefði lesið Willard og skrímslið á sama tíma hefði ég átt mjög erfitt með að gera upp á milli þeirra, ég held sveimérþá að Willard hefði orðið fyrir valinu. (Kannski er ástæðan sú að mér finnst ég vera ískyggilega líkur einni aðalsöguhetjunni, klunnalegum sveimhuga sem hefur mikið dálæti á forngrískum bókmenntum!) Mér finnst hún allavega alveg kostuleg. Langar að spreyta mig á henni. Síðan er ég byrjaður að þýða ljóðabók eftir Brautigan.

Leslistinn lýsir yfir eindregnum stuðningi við þessi áform þín. Takk fyrir spjallið, Þórður. Og fyrir þýðingarnar …

Ráðunautur Leslistans: Bubbi Morthens

bubbi-morthens

Bubbi Morthens er listamaður fram í fingurgóma, einn afkastamesti og dáðasti tónlistarmaður okkar, og hefur nú á síðustu árum einnig haslað sér völl sem eitt kraftmesta ljóðskáld þjóðarinnar. Fyrsta ljóðabók hans nefndist Öskraðu gat á myrkrið, næst kom Hreistur og nú hefur sú þriðja litið dagsins ljós og nefnist Rof. Leslistinn settist niður með Bubba til að ræða um þennan vistvænasta orkugjafa samtímans: ljóðlistina.

– Sverrir Norland

Sæll og blessaður, kæri Bubbi, og stígðu fagnandi inn í ráðuneyti Leslistans. Ég hellti upp á kaffi, hér er bolli — gjörðu svo vel. Einnig sykurmolar eins og þú getur í þig látið.

Mér leikur hugur á að vita hvaða ljóðskáld hafa skipt þig mestu máli. Áttu þér eftirlætisljóðskáld? Uppáhaldsljóðabók? Og ef svo er, vildirðu þá vera svo höfðinglegur að deila því með okkur hver skáldin eru, hvað bækurnar heita?

Ég á mér mörg eftirlætis ljóðskáld. Það skáld, sem ég hef verið að lesa þessa dagana og er því í uppáhaldi, heitir Maram al-Masri og hafa ljóð hennar íBarefooot Souls verið mér ofarlega í huga. Hún er fædd í Latakia í Sýrlandi og þessi ljóðaflokkur hennar er mjög flottur. Hann fjallar um ofbeldi gegn konum og börnum, ofbeldi sem þrífst í öllum borgum og þorpum jarðar að einhverju leyti, og beinist sérstaklega gagnvart flóttafólki og börnum á vegum úti og heima fyrir.

„Ég sem fæ ekki sofið,“ upphafslínur Dymbilvöku eftir Hannes Sigfússon, eru þesslegar að það er engin leið til baka. Sem sagt, Dymbilvaka er sú ljóðabók sem ég leita í aftur og aftur. Það er galdur ofin í ljóð Hannesar í þeirri bók og fyrir mér eru þetta jafn kröftug upphafsorð og í öðru verki sem byrjar á þessum línum: „Kallið mig Ishmael.“ Mörg íslensk skáld eiga í vitund minni sína hillu, ég gæti talið upp í dágóða stund þau skáld sem hafa snert mig þannig að maður verður ríkari við hvern lestur. Ég ætla að nefna skáld sem höfðu áhrif á mig ungan. Hannes Sigfússon sló mig kaldan og einnig til dæmis Leonard Cohen, hann hafði gríðarleg áhrif á mig og ég tel hann með betri skáldum. Hann á svo mörg ljóð og eftirminnilegar línur að það hálfa væri nóg. Þessi eru sleggja, þau er að finna í ljóði hans um um pókerspilarann í The Stranger Song: „His golden arm dispatching cards, but now it’s rusted from the elbows to the finger.“ Síðan er það Einar Ben. Hrannir — í hana kíki ég oft. Þar er ljóð sem orkaði sterkt á mig þegar ég var ungur maður og heitir „Líkskurður“. Fyrsta erindinu lýkur á þessum línum:

Nýfreðinn maður, meðalhár,
mátulega horaður nár,
aumingi ofan af Skaga.

Önnur bók, sem ég eignaðist 1981, er með ljóðum eftir Vilborgu Dagbjartsdóttir og heitir Ljóð. Ég veit ekki hvað það er en ég finn fyrir eins konar tengingu við ljóðin hennar. Ég man hvað mér fannst ljóðið hennar „Skref“ fínt og það má finna línu á milli þess og ljóðs sem er að finna í nýju ljóðabókinni minni, Rof.

Já, bókmenntirnar eru samvinnuverkefni, ljóðskáld ræðast við í verkum sínum.

Í ritgerð einni segir Borges eitthvað í líkingu við þetta (ég umorða eftir minni): „Ég fullyrði að byggingareiningar lífsins eru ljóðlist. Ljóðlist er okkur ekki framandi — hún situr ævinlega um okkur á næsta götuhorni. Hún stekkur beint í flasið á okkur þá síst varir.“ Hvernig myndir þú skilgreina ljóðlist? Hvers vegna sækja menn eins og við í ljóðlistina, hvað finnum við þar sem er svona magnað, orkuríkt og lífsnauðsynlegt? Ég veit að þetta er stór og flókin spurning, en mig grunar að þú lumir á svari …

Ljóð sýna okkur heiminn ekki sem heild heldur sem marga heima, allskonar heima þar sem hvert orð er stjarna á festingu vitundarinnar. Að yrkja er frávik, einskonar dásamleg fötlun. Samskynjun. Ljóðið er lykill sem opnar skáldinu heim þar sem öll flóra orðanna hefur sína liti og hver stafur sinn lit. Að vera skáld er hinn fullkomni flótti frá dauðanum. Að vera ljóðskáld er farmiði á fyrsta farrými hjartans. Öll skáld yrkja gegnum hjartað. Vitsmunir eru verkamenn hjartans. Ljóðið býr í öllum mönnum. Þessi forni seiður að klæða orðin í ljóð er í raun andardráttur lífsins.

Takk kærlega fyrir þetta, Bubbi. „Þessi forni seiður að klæða orðin í ljóð er í raun andardráttur lífsins“ — þessi orð munu fylgja mér út í daginn, reynast drjúgt veganesti …

Ráðunautur Leslistans: Ármann Jakobsson

Ármann Jak sept 2018

Ármann Jakobsson er prófessor í íslensku og rithöfundur. Hann hefur sent frá sér fjöldamargar bækur, bæði fræðirit og skáldverk, nú síðast Brotamynd (2017) og Útlagamorðin (væntanleg). Ármann gaf sér tíma til að skiptast á nokkrum skeytum við Leslistann.

– Sverrir Norland

Sæll og blessaður, Ármann, og hjartanlega velkominn í ráðuneyti Leslistans! Mér skilst á áreiðanlegum heimildarmanni að þú sért á faraldsfæti innanlands. Lestu bækur á ferðalögum? Ertu jafnvel að lesa eitthvað í augnablikinu og ef svo skyldi vera, tímirðu að deila því með samfélagi Leslistans?

Á ferðalaginu sjálfu les ég yfirleitt ekki nema ég sé í strætisvagni, ef ég er með öðrum í bíl finnst mér það of útilokandi. En annars er ég skorpumaður í lestri, les mikið þegar ég er hvorki að kenna tiltekna bók né að skrifa bók. Í seinasta jólafríi las ég heilu bókaflokkana og eins þegar ég skilaði seinasta handriti, þá las ég bók á dag í hálfan mánuð. En núna er ég að kenna og þá eru bóklestri mikil takmörk sett því að athyglin er annarstaðar. Þessa dagana er ég að kenna Gísla sögu Súrssonar þrisvar í viku og hún er þá bókin í lífi mínu og raunar hef ég komist í nýtt og betra samband við söguna með því að kenna hana. Fram að því hefði ég líklega ekki talið hana til fimm fremstu Íslendingasagna, en núna finnst mér hún snilldarverk og engum öðru texta lík. Í gær datt mér í hug að höfundur Gísla sögu hafi örugglega átt systkini því að óvíða er systkinasambandi lýst jafn fjölbreytilega satt. Þar fyrir utan er Gísli sjálfur persóna sem smám saman opnast fyrir lesandanum og reynist hafa ótrúlega margar hliðar.

En vegna umfangs Gísla sögu í hversdagslífinu hef ég í raun og veru ekki næga orku til að setja mig inn í aðrar bækur og þess á milli les ég einkum blöðin og þá mest The Times Literary SupplementThe London Review of Books og The New York Review of Books sem ég reyni að lesa fyrsta klukkutíma hvers dags. Það er alltaf a.m.k. ein grein í hverju blaði sem ég get horfið inn í dágóða stund. Það væri gaman ef til væru blöð á íslensku af þessu tagi. Oft les ég líka skáldsögur á morgnana en ekki í miðri kennslutörn, en fyrir svefninn er ég núna að lesa bók sem ég hef lesið tvisvar áður, Shroud for a Nightingale eftir P.D. James. Hún er góð kvöldlesning og raunar er þetta rannsóknarvinna því að P.D. James er dæmi um höfund sem nýtti sér afþreyingarform glæpasögunnar og gerði að sínu. Í raun er P.D. James ekki sérlega áhugasöm um glæpi heldur nýtir þá til að lýsa tilteknu umhverfi, svipað og 19. aldar höfundar gátu nýtt sér ástarævintýri og brúðkaup. Henni tókst einna best upp í þessari bók og þess vegna heillar hún mig. Þegar ég les hana í þriðja sinn sé ég að allar senurnar eru styttri en mig minnti, þær hafa lengst í huganum. Býsna vel gert.

Áttu þér eftirlætishöfund eða -texta sem þú kippir niður úr hillu ef þú ert strand í eigin skrifum, einhverja æð sem alltaf veitir innblástur og sköpunarkraft?

Það þýðir eiginlega ekkert að spyrja mig um eftirlætisrithöfund, þeir eru svo margir og ég finn nýja á hverja ári. En ef ég á að gefa empírískt svar, þá skoðaði ég bókaskápana mína og sá að þegar kemur að íslenskum höfundum, þá á ég allar bækur Svövu Jakobsdóttur og það er engin tilviljun, Svava var frábær höfundur og ég var svo lánsamur að kynnast henni og hún var dásamleg manneskja og engum öðrum lík að andlegri spekt. Ég sá líka mjög margar bækur eftir Guðberg Bergsson og Gyrði Elíasson og ekki annað hægt en að játa að bækur þeirra tveggja höfða mjög til mín. Af erlendum höfundum nefni ég Alice Munro, allar hennar bækur eru í skápnum. Ég þarf varla að kynna hana en sama gildir um Alan Hollinghurst, enskan höfund sem hefur raunar ekki skrifað margar bækur. Báðir þessir höfundar hafa kennt mér mikið, þau eru bæði með afar látlausan stíl (eins og raunar Svava) en setningar sem í senn koma á óvart og gleðja með smekkvísi sinni. Þau eru líka bæði fyrirmyndir mínar á þann hátt að þau hafa gefið mér markmið að stefna að þó að ekki þykist ég eiga skammt í land.

Sá höfundur sem ég á líklega flestar bækur eftir er Agatha Christie, af henni á ég heilan bókaskáp. P. G. Wodehouse, ein hilla. Þetta eru höfundarnir sem ég lærði ensku af. Það hefur örugglega ekki liðið neitt ár síðan 1983 að ég hafi ekki lesið bók eftir annað þeirra.

Allt góðir höfundar, og margir sem lýstu allólíku þjóðfélagi en því sem rithöfundar þurfa að glíma við í dag. Það hafa sjálfsagt aldrei verið til fleiri skríbentar í heiminum (enska orðið writer hentar hér betur en hið íslenska rithöfundur); flest okkar eru sískrifandi og sílesandi (hraðsoðna) smátexta og skilaboð. Finnst þér það vera frjó og skemmtileg þróun og búa til gott umhverfi fyrir rithöfund og lesanda? Eða telurðu að við á Vesturlöndum lifum nú mikla vitsmunalega lægð? Þú þarft ekki að svara þessari spurningu frekar en þú vilt.

Satt að segja veit ég ekki hve miklu máli textar og skilaboð skipta máli því að þetta er svo hraðsoðið að minnir mest á símtöl fyrir hálfri öld, mikilvægt fyrir samskipti og boðskipti og allt er þetta tjáning og málbeiting en sá sem skrifar netskilaboð er ekki höfundur nema í þeim skilningi að vera upphafsmaður orða. Bókmenntir þrífast auðvitað á óformlegum boðskiptum, hvort sem eru samræður í hestvagni eða símtal eða netspjall. En sjálfar bókmenntirnar eru alvarleg vinna og allt annars eðlis. Hvort þessi tækni muni draga mannlega greind niður í svaðið, um það er of snemmt að spá. Ekki held ég þó að það þurfi endilega að verða svo; ég leyfi mér að vera bjartsýnn.

Hvaða bók hefurðu oftast gefið öðrum?

Örugglega Brennu-Njáls sögu. Ég held raunar að ég hafi aðeins gefið hana tvisvar en ég man ekki eftir að hafa gefið aðra bók tvisvar.

Hvaða íslenski höfundur er vanmetinn, lítið lesinn í dag og mörgum gleymdur, en mætti hefja aftur til vegs og virðingar?

Mér dettur í hug Indriði G. Þorsteinsson, raunar er hann ekki öllum gleymdur en mér finnst margir af minni kynslóð vanmeta hann. Sumar íslenskar hálfrar aldar gamlar bækur hafa ekki elst vel en sumar hans bækur hafa komið mér á óvart, ekki síst Þjófur í Paradís.

Já, hér upp í bókaskáp hjá mér leynist einmitt Þjófur í Paradís, kápan sterkgræn og æpandi. En hefurðu lesið — og nú skima ég yfir hilluna og toga loks út — Móbý Dick?

Það er varla hægt að viðurkenna að ég hafi ekki lesið hana og allra síst þar sem ég vísa í hana í bók sem ég gaf út í fyrra. En sem betur fer þarf ég ekki að ljúga, ég raunar las hana fyrir rúmum áratug eða svo. Það var talsverð fyrirhöfn en gefandi. Ég veit ekki hvort ég á eftir að leggja í hana aftur.

Gott að heyra, þá hætti ég við að senda þér eintakið mitt í pósti og leyfi því að standa hér í hillunni enn um sinn. En hvaða bók/bækur langar þig að lesa næst, þegar þú kemst í hlé frá kennslu og hefur frið til þess?

Ég er kominn með þrjár bækur á borðið eftir N.K. Jemisin. Ég er ekki iðinn fantasíulesandi en bækur hennar eru sagðar sérstakar og ég keypti því allar þrjár í Nexus og hlakka mikið til. Ég hef stundum keypt heilu ritraðirnar um jólin til að hafa nóg að lesa og vorið 2012 entist A Song of Ice and Fire mér fram í mars! Penelope Fitzgerald og Barbara Kingsolver eiga líka bækur sem hafa verið lengi á borðinu hjá mér en fara ekki þaðan fyrr en ég hef lesið þær.

Að lokum: Værirðu til í að segja mér aðeins frá Útlagamorðunum, nýju skáldsögunni þinni?

Útlagamorðin er fyrsta tilraun mín til að skrifa sakamálasögu og afþreyingarbók fyrir fullorðna. Það eru ein sjö ár sem mér kom fyrst í hug að reyna mig við formið og þá hafði ég mikinn metnað, einum of því að sagan kiknaði undan því fargi en eftir stóðu nokkrar persónur sem birtast svo í Útlagamorðunum. Þær hafa sem sagt verið með mér lengi en ég áttaði mig fyrst á því núna hvers konar ráðgátu þær ættu að glíma við. Sagan gerist í litlum bæ sem átti upphaflega að vera tiltekinn bær á Íslandi en smám saman tók hann á sig eigin mynd og ég ákvað að leyfa honum að vera skáldaður líka. Ef til vill er samfélagið í bænum dæmigert fyrir Ísland nútímans. Morðið er hins vegar óvenjulegt að því leyti að ástæður þess eru óljósar og morðinginn virðist fyrst og fremst stjórnast af eigin fýsnum. Ég held að það sé frekar sjaldgæft í íslenskum spennusögum en játa þó að ég hef ekki lesið þær allar. Það er líka óvenjulegt að fórnarlambið er karlmaður en ekki kona og það virðast einkum vera karlmenn sem eru í lífshættu í sögunni sem merkir að sagan fer á einhvern hátt að snúast um stöðu kynjanna, þó ekki á yfirborðinu.

Ég neita því ekki að ég er mikill spennusagnaaðdáandi og fyrir utan P.D. James sem ég nefndi áðan þá held ég mikið upp á John Le Carré og áhrif hans sjást í sögunni þó að þau séu eflaust ekki augljós neinum öðrum en mér. Áhrifin frá glæpasagnaparinu Sjöwall og Wahlöö eru væntanlega skýrari en ég held líka talsvert upp á þau og eins hinn sænska Håkan Nesser og svo Ira Levin sem var bæði mikill samfélagsrýnir og fer flestum öðrum betur með spennu. — Mér finnst raunar ólíklegt að mér hafi takist jafn vel til og þessum meisturum en ef sagan heldur vöku fyrir einhverjum lesendum, þá gleðst ég. Og enn meira ef einhverjum finnst jafn skemmtilegt að lesa hana og mér fannst að skrifa hana.

Ráðunautur Leslistans: Júlía Margrét Einarsdóttir

40567827_1685434948252188_1964132284407742464_n

Júlía Margrét Einarsdóttir lauk nýlega námi í kvikmyndahandritaskrifum í Bandaríkjunum og stökk svo rakleitt í kjölfarið heim til Íslands til að gefa út fyrstu skáldsögu sína, Drottninguna á Júpíter, sem fengið hefur góðar viðtökur. Júlía settist niður með Leslistanum og ræddi stéttarfélagssumarbústaði og vangetu sína til að brjóta saman klæði, skrif, Múmínbolla og góðar bækur.

– Sverrir Norland

Hæ, Júlía. Fyrst langar mig að vita hvaða bók hafði síðast mikil áhrif á þig? Breytti til dæmis heimssýn þinni til hins betra og styrkti trú þína á fegurðina? Eða … dró þig síðast niður í svaðið og fyllti þig örvæntingu, murrkaði út trú þína á mannkynið, fyllti þig bölmóð og svartsýni? Þú mátt velja hvorri spurningunni þú svarar …

Kærastinn minn skrifaði smásögubók og gaf mér í afmælisgjöf. Hún var mögnuð. Ég las hana full á klósettinu á Pablo Discobar og grét. Það var flottasta afmælisgjöf sem ég hef fengið.

Annars má segja að ný skáldsaga systur minnar, Kópavogskrónika, hafi breytt heimssýn minni. Ég sé Kópavog í glænýju ljósi og átta mig á því núna að íbúar hans eru með lykilinn að leyndamáli sem okkur hinum er hulið, eða hefur verið þangað til Kamilla leiddi okkur í ljósið. Svo er það líklega fyndnasta skáldsaga sem hefur verið skrifuð, ískalt mat.

Já, þið fjölskyldan eruð býsna iðin við kolann í skáldskaparskrifum. Ég fagna því — og eins að höfundar séu loksins teknir að hasla Kópavogi völl í íslenskum bókmenntum.

En segðu mér nú, heldurðu þig alfarið innan nánasta hrings þegar þú lest bækur eða lestu einnig verk eftir höfunda sem ekki eru skyldir þér blóðböndum? (Eða vonbiðlum sem hafa hafa sérskrifað handa þér meistaraverk í því skyni að fanga hjarta þitt í orðanet?) Áttu þér til að mynda eftirlætishöfund — á þessu tungumáli eða öðru — sem einkum er gott að lesa á haustin, til dæmis í október 2018, og vildirðu vera svo höfðingleg að deila nafni viðkomandi með hnýsnu samfélagi Leslistans, ef svarið er já?

Já tvímælalaust. En ég get ómögulega gert upp á milli nokkurra skáldkvenna svo ég nefni þær allar á nafn. Ég hef komist að því að ég nýt þess mest að lesa töfrabækur, svona bækur sem opna fyrir konu einhverjar óvæntar víddir og lýsa tilverunni á draumkenndan hátt. Svona bækur sem nauðsynlegt er að leggja frá sér þunnur því þær eru svo yfirþyrmandi fallegar og kona of viðkvæm og nálægt því að brotna saman — og neyðist þá til að panta pizzu, finna raunveruleikaþátt og bíða eftir næsta degi. Þær konur sem skrifa á þennan hátt og eru í algjöru uppáhaldi eru (í engri sérstakri röð) Kristín Ómars, Steinunn Sig, Vigdís Gríms og Elísabet Jökuls. Ég hef hitt þær allar og verð alltaf eins og kleina þegar það gerist.

Einu sinni spurði Steinunn mig á bókmenntahátíð hvort ég væri ekki besti lesandinn hennar og ég hugsaði að það væri sá titill sem ég vildi helst af öllu hafa. Hún spurði mig líka hvort ég væri ekki kartöfluprinsessan þegar ég var barn — en það er önnur saga.

Ég fór líka með bókina mína heim til Elísabetar Jökuls um daginn, og varð svo feimin að ég sendi kærastann minn inn. Hún bauð honum upp á lifur.

Besti lesandinn — það finnst mér vera vera frábær einkunn, og ennþá flottara en að vera besti rithöfundurinn.

Ég staldraði annars við þetta sem þú segir um „að lýsa veröldinni á draumkenndan hátt“. Er það ekki einmitt mesta raunsæisnálgunin? Eru það ekki mestu skáldin sem átta sig á því að draumurinn er óaðskiljanlegur hluti af veruleikanum?

Mér finnst það annars mjög draumkennd — og raunar martraðakennd — aðstaða að þurfa að borða lifur. Mig langar að kíkja í kaffi til Elísabetar sem fyrst, en þá ætla ég að reyna að koma til öryggis með vínarbrauð.

En áfram með smjörið: Má ég gerast svo nærgöngull að spyrja þig hvernig texta þú lest helst? Eru það ljóðabækur, skáldsögur, ritgerðir, sjálfshjálparbækur? Trúarlegir textar? Smásögur, kvikmyndahandrit, innihaldslýsingar á kexpökkum? Sjónvarpshandbókin? Eða ægir kannski öllu saman?

Vá. Heilinn í mér sprakk nánast þegar þú talaðir um raunsæið og draumana. Mér leið eins og ég væri upptendruð í tíma hjá Páli Skúla þar sem hann benti á allar mublurnar í kringum sig og sagði okkur glottandi að líklegast væri ekkert af þessu til. En já, varðandi smjörið. Sko, ég les helst skáldsögur, svona ef ég sest niður með bók og sökkvi mér í hana. Og ég er algjör gunga, það er ömurlegt, en ég bíð oft eftir að einhver segi mér að bókin sé góð áður en ég byrja að lesa hana. Að þessu leyti var ég svo þakklát þeim fyrstu sem sendu mér viðbrögð sín við minni bók, þeim sem dýfðu sér í hana áður en hún fékk dóma og umfjöllun. Mér fannst þau vera að veðja á mig djarflega, eyða tíma sínum í mig án þess að vita hvort það myndi þýða þjáningin ein.

Hvað suma höfunda snertir þarfnast kona reyndar ekkert neinna ábendinga, ef ég finn til dæmis bók eftir Kristínu Ómars þá les ég hana. En ég les alveg stundum annað, Vikuna á tannlæknastofum, Ikeabæklinginn á klósettinu og svo stundum ljóð. Einu sinni þegar ég hitti Sigga Páls vin minn sagði hann mér að lesa Lastafans og lausar skrúfur eftir Diddu. Það var svona trúarupplifun, eins og að sjá myndbandið og heyra lagið Wannabe með Spicegirls í fyrsta sinn. Mig langaði að hrópa þau af húsþökum, skrifa í skýin og fá mér stuttermabol með áletruninni: „Didda is my homegirl.“

Lastafans og lausar skrúfur, það er svo frábær titill! Takk fyrir að benda mér á þá bók.

Mér finnst annars líka gott að fá ábendingar og heyra meðmæli … en um leið er ég svolítið uggandi gagnvart þeim. Ég til dæmis þoli ekki þá venju í bókaútgáfu að þrykkja nöfnum gagnrýnenda utan á bókakápur ásamt skoðunum þeirra á bókinni (sem ég er að kaupa, fá að láni — lesa). Mega lesendur ekki bara ákveða sjálfir hvað þeim finnst um bækurnar? Á tímabili fór þetta svo í taugarnar á mér að ég henti kápunum utan af íslenskum bókum í ruslið til að losna við nöfn þessa agnarsmáa hóps fólks á sama aldri — NB: allt leiftrandi snjallt fólk (og upp til hópa gagnrýnendur í Kiljunni) — sem hafði tekist að klína nafni sínu utan á aðra hverja bók uppi í hillu hjá mér (og það án þess að hafa skrifað bækurnar!). Til að ég taki gagnrýnanda alvarlega þarf hann að setjast niður og skrifa vel ígrundaðan ritdóm (minnst 2.000 orð, helst 5.000) — og síðan bjóða mér í mat (þriggja rétta) og ræða við mig um verkið samfellt í þrjár klukkustundir yfir rauðvíni. Annars er bara verið að krafsa í eitthvert yfirborð.

Til að undirstrika hvað þetta er kjánalegt með nöfn gagnrýnenda utan á bókum: Ímyndaðu þér til dæmis ef á kaffibollunum þínum væru meðmæli frá unnendum kaffibolla. Þú kaupir þér enn einn Múmínbollann og á honum stendur: Langbesti Múmínbollinn. Gat ekki hætt að drekka úr honum! — Sverrir Norland. Hvað þetta snertir sé ég engan mun á bókum og Múmínbollum. Það er alveg nóg að nafn höfundarins sé á bókinni.

En fyrirgefðu: ég fékk munnræpu! Nú laukstu nýlega kvikmyndagerðarnámi, og mér finnst þú einmitt hafa mjög myndrænan stíl. Er það eitthvað sem kemur af sjálfu sér, eða er það stílbragð sem þú sækist meðvitað eftir? Og hvernig verða sögurnar til? Hefjast þær til dæmis á mynd, einhverri hugsýn, eða eru það frekar persónur, jafnvel söguþráður, sem ýtir þeim úr vör?

Ég hló yfir þessu með múmínbollann. Úff þetta er svo mikil hjarðhegðun sem ég var að viðurkenna hérna. Það er eitt sem er svo fallegt við að eyða tíma í stéttarfélagssumarbústöðum til dæmis, í minningunni allavega. Það voru alltaf bara svona fjórar bækur í boði, eitthvað sem fólk hafði skilið eftir og engir sem á eftir þeim komu hugnaðist að stela. Og það var ekkert í boði að lesa nema þessar, og ein bókin var kannski endurminningar afdalabónda, ein þeirra skoskur krimmi og svo bara eitthvað bull (aldrei ljóðabækur nota bene, þær eru ekki skildar eftir í félagsbústöðum) og maður þurfti bara að lesa það sem í boði var. Og oft datt kona á algjöra perlu. Svona eins og þegar einu bíómyndirnar sem hægt var að horfa á var það sem Bíórásinni hugnaðist að sýna því vídjóspólur kostuðu of mikið, og þá sá maður kannski bara heimsendamynd sem breytti algjörlega heimssýn manns.

Kannski ætti ég að gera meira af því að úllen dúllen doffa bara í bókahillunni hjá pabba og lesa það sem ég lendi á. Ekki alltaf að bíða eftir að einhver segi: hey þessi er æði. Eða að gagnrýnendur í Kiljunni lofi bókina í hástert.

Nú er þetta orðið svo flókið líka því það er orðið persónulegt, ég bíð eftir hinum mikla dómi gagnrýnendanna eins og unglingur eftir lækum á forsíðumynd. Er ég ágæt eða bara alveg glötuð?

En kvikmyndanámið já. Sko, ég er svo mikill slúbbert að ég kann voðalega lítið að undirbúa mig, kortleggja, tileinka mér stíl. Ég kann til dæmis ekki að brjóta saman, bara krumpa saman því ég á svo erfitt með að læra eitthvað sem mér er alls ekki eiginlegt. Og ég skrifa bara einhvernveginn, ég sviðset rosalega mikið til þess að skreyta eftir mínu höfði og líka kannski til að hjálpa sjálfri mér að komast nær sviðsmyndinni. En já, kvikmyndanámið hafði ábyggilega þessi áhrif á mig. Eða sko hænan og eggið þarna, ég byrjaði að skrifa handrit því það lá vel fyrir mér að skrifa sjónrænt. En svo bara byrjaði ég að espast í sviðsetningunum, nota meira glimmer og stjörnur.

Krumpa saman!

Það hljómar eins og nafn á búddískum hugleiðslumeistara:

Krumpa Saman flytur fyrirlestur á Hotel Nordica um innhverfa íhugun og kennir þér að brjóta saman sokkana þína.

Ég er mjög nostalgískur. Ég held að siðmenning mannkyns hafi náð hæstu hæðum árið 1993. Síðan þá hefur allt — nei, kannski ekki allt: flest — legið niður á við í menningunni. Ég sakna myndbandaleiga. Ég sakna þess að framboð afþreyingar sé takmarkað. Ég sakna slembilánsins: að lesa til dæmis bók af því að maður hefur ekkert annað að gera. Ég sakna þess að hringja í heimasíma vina sinna. Ýta á dyrabjöllu og spyrja: Er Siggi heima?

Að lokum: Hvaða bók langar þig að lesa næst?

Ég þurfti að hugsa mig lengi um, en svo mundi ég að á náttborðinu mínu er stafli af bókum sem eru á dagskrá hjá mér. Ég kláraði nýlega Stormfugla eftir pabba minn (hér hefur mér tekist að troða inn þriðju bókinni eftir fjölskyldumeðlim) og þegar ég kláraði síðasta kaflann (stórhrifin) þá tók ég hana úr bunkanum og færði hana yfir á kommóðuna.

Næstu bók á listanum keypti ég á bókamarkaðnum á Fiskislóð nýverið. Það var hægt að fá allskonar titla eftir allskonar höfunda á eitthvað blandípoka klink, og ég keypti mér bókina Hjá brúnni eftir Kristínu Ómars. Hún leit út fyrir að vera draumkennd og dularfull, en svo var hún líka um einhvern dans og einhverja töfra og kápan eitthvað svo leyndardómsfull. Ég hlakka til að lesa hana, helst með pizzu uppi í rúmi því heima hjá mér má mylja.

Já, krumpa saman og mylja.

Það er annars eitthvað mjög fallegt við fjölskyldu sem er svona sjálfri sér næg í skáldskapnum: framleiðslan er svo mikil að fjölskyldufólk hefur ekki undan við að lesa ritverk hvert annars.

Takk fyrir spjallið, Júlía — og velkomin í ráðuneytið!

Ráðunautur Leslistans: Ana Stanićević

ana-stanicevic_mynd.jpg

Önu Stanićević er margt til lista lagt. Hún er, að því er virðist, flugmælt á sérhvert tungumál sem talað er á vesturhveli jarðar, og er auk þess norðurlandafræðingur, fagurbókmenntaþýðandi og doktorsnemi. Um þessar mundir er Ana búsett í Kóngsins Köbenhavn, en Leslistinn ritaði henni línu frá New York og reisti þannig streng þvert um haf í því markmiði að bjóða henni sæti í ráðuneyti Leslistans. Ana þáði boðið og er nú sérlegur erindreki Leslistans í Danmörku. Á eftir fer stutt spjall við Önu um frumuppsprettu lífsins: lestur.

– Sverrir Norland.

Sæl, Ana, og velkomin í ráðuneytið! Hvaða bók, ef nokkra, ertu að lesa þessa dagana?

Ég var einmitt á útgáfuhófi nýju bókar Madame Nielsen, The Monster. Náði mér í eintak og hlustaði á Madame lesa upp úr henni, tvisvar! Það er af því að hún las byrjunina aftur í höfundaspjalli við höfundinn Theis Ørntoft rétt eftir bókahófið. Ég mun lesa hlutann aftur, því þrír er góð tala. Get varla beðið eftir að byrja á bókinni, af því að síðustu tvær bækur sem ég las eftir Madame, Det Højeste Væsen og Den Endeløse Sommer, gleypti ég í mig. Þær fjölluðu báðar um ást að einhverju tagi og voru skrifaðar með einstakri gáfu og í smitandi vímu. Auk þess hefur hinn umdeildi einleikur eftir Madame, White N*****/Black Madonna, heillað mig upp úr skónum! Ég þori að segja að mér finnist Madame Nielsen ein mest spennandi lifandi listakona í heiminum. Ég er líka mikill aðdáandi Claus Beck-Nielsen sem skapaði og skrifaði áður en Madame varð til, en mér finnst hún vera með ómótstæðilegan glæsileika og aðlaðandi höfundarrödd. The Monster er svokölluð New York-hrollvekja og fylgir ungum Evrópubúa sem í 1993 kemur til Nýju-Jórvíkur og langar til að taka yfir sviðið og verða nýi Willem Dafoe.

Annars hef ég verið að njóta þess að lesa í litlum skömmtum nýjustu bók Peter Adolphsen, Jeg kan ikke huske. Hún er skrifuð með klifun í stuttum köplum sem (næstum því!) allir byrja á þessari setningu og segja sjálfsævisögu höfundarins í samtali við verk Joe Brainards, I remember, og Martin Larsens, Hvis jeg var kunstner. Þessi bók er tilvalinn upplestur t.d. fyrir elskendur eða maður getur lesið upp hana með einhverjum öðrum sem manni þykir vænt um og sem er með áhuga á lestri!

Ég hef nýlega einnig byrjað á langtímaverkefni að lesa Þúsund og eina nóttfyrir svefn. Stundum svindla ég og les fleiri en eina sögu á nótt! Sjerasade er efnilegur sagnaþulur og það er stundum heilmikil vinna að fylgjast með í öllum rammafrásögnum.

Síðast, en ekki síst hef ég líka verið að dekra við sjálfa mig með ljóðum Gerðar Kristnýjar, því hvað er lífið án fagurrar ljóðlistar!

Og fræða. Það eru heldur betur alltaf einhverjar fræðibækur liggjandi í kringum mig.

Já, margt spennandi þarna, takk.

Og skemmtilegur útúrsnúningur á „Ég man“-bókunum hjá Adolphsen. Ef ég teygi mig upp í hillu, leynist hér einmitt I Remember eftir Joe Brainard (og dagbækurnar hans) og einnig Je me souviens eftir George Perec … og gott ef Þórarinn Eldjárn gaf ekki einu sinni líka út bók sem hét Ég man? Það minnir mig.

Ég öfunda þig annars af því að liggja í allri þessari dönsku. Danska er svo vanmetið tungumál. Ég fyllist oft knýjandi þörf til að lesa eitthvað bitastætt á Norðurlandamálunum þegar ég hef verið of lengi í enskumælandi umhverfi (eða frönskumælandi), en vandinn er bara sá að slíkar bækur eru oftar en ekki langt utan seilingar; þó ég sé þrjóskur, þá á ég til dæmis erfitt með að teygja arminn alla leið yfir Atlantshafið. En ætla að reyna að verða mér úti um þær sem þú nefnir.

Segðu mér nú, lestu einnig vefsíður, dagblöð, tímarit? Og ef svo er, værirðu þá til í að uppljóstra um hver þau eru?

Þessa dagana hef ég einmitt haft gaman af að lesa Leslistann!

Uppáhaldsdagblaðið mitt er Københavnske Istidende, svo ég vanræki ekki dönskuna mína! Þetta er fagurbókmenntalegt dagblað sem kemur út tvisvar á ári á örforlagi Det københavnske forlag Cris & Guldmann. Það er dagblað að mínu skapi.

Ég eyði annars miklum tíma í að lesa orðabækur. Islex.is er t.d. ekki bara fögur sjón að sjá með næstum öllum norrænum tungumálum á einum stað, en líka skemmtilegur lestur með oft einstaklega fyndnum dæmum sem einnig eru fróðleg og hagnýt.

Ég mæli líka með málið.isordnet.dkordbok.uib.nosprotin.fo svo dæmi séu nefnd, en þar er mikla visku og skemmtun að finna. Af og til les ég líka Tímarit máls og menningar, The Reykjavík GrapevineStarafuglInformationVagantog Facebook. Ég er nefnilega svo heppin að eiga marga áhugaverða (Facebook)vini, svo það er þvílík ánægja að lesa Facebookfærslur þeirra daglega. Skyndibókmenntir!

Glæsilegt. Orðabækur eru auðvitað bestu bækurnar, frumuppsprettan. Ég þekki mann sem lesið hefur íslensku orðabókina sjö sinnum, nýtt eintak í hvert skipti, og hver yfirferð getur af sér nýjar undirstrikanir, nýtt spássíukrot. (Íslenska orðabókin er hans golfvöllur, undirstrikunarpenninn hans pútter.) Sami maður hefur svo lesið gamla þýsk-íslenska orðabók álíka oft, hún er öll trosnuð um kilinn og dottin í sundur — ákaflega fallegur gripur.

En mér leikur hugur á að vita, kæra Ana, hver er fyrsta minning þín af lestri? Byrjaðirðu snemma að lesa? Áttu þér minningar af fyrstu bókunum sem heilluðu þig?

Fyrsta minning mín af eigin lestri hlýtur að vera þessi — heitur sumardagur, allir krakkar úti í garði að leika sér, en ég að fela mig fyrir þeim og sólinni, liggjandi í skugganum í svefnherberginu og alveg niðursokkin í persnesk ævintýri. Ég var annars mjög félagslyndur krakki og kannski einmitt þess vegna man ég svo vel eftir þessum viðburði. Ég elskaði að lesa ævintýri svo mikið að ég skrifaði þau líka sjálf!

Annað sem ég man frá þessum tíma er að mér fannst mjög gaman að læra ljóð utan að og sérstaklega eftir eitt helstu serbnesku skáldanna, Desanku Maksimović, sem hugsanlega gæti hafa verið pínu óvenjulegt fyrir barn á mínum aldri. Bókin sem mér þótti mjög vænt um þá og sem ég las mörgum sinnum var Hajduci eftir Branislav Nušić, en ég gat hlegið á meðan ég las hana svo ég grét.

Ég man ekki hversu gömul ég var þegar ég byrjaði sjálf að lesa, það var fyrst lesið mikið fyrir mig, en ég man að það vildi svo til að ég byrjaði að læra ensku þriggja ára gömul. Það er kannski þess vegna að einir af fyrstu rithöfundum sem heilluðu mig snemma á aldri voru William Shakespeare og Edgar Allan Poe, sem ég las á þeim tíma á frummálinu þegar maður ætti að vera að lesa Harry Potter, en þær bækur náði ég aldrei að lesa. Einhverra hluta vegna get ég ennþá farið með brot úr Hamlet eða Romeo and Juliet og ljóð eftir Poe sem einfaldlega festust í minni.

Mér finnst sanngjarnt að nefna í þessu samhengi aðra höfunda sem voru meðal hinna fyrstu til að heilla mig á hverju nýju tungumáli sem ég fór að lesa á. Að lesa bókmenntir á nýju tungumáli í fyrsta skipti er svolítið eins og að lesa bókmenntir í fyrsta skipti. Henrik Ibsen og hans síðustu tólf samtímaleikrit höfðu mikið áhrif á mig. H.C. Andersen og ævintýri hans gerðu það einnig. Gæludýrin eftir Braga Ólafsson, sem var ein af fyrstu skáldsögum sem ég las á íslensku, hefur heillað mig mikið. Þar sem vindarnir hvílast — og fleiri einlæg ljóð eftir Dag Hjartarson var ein af fyrstu ljóðlistarupplifunum mínum á þessu eftirlætistungumáli mínu og hefur snert mig svo með einfaldleika sínum og einlægni (!) sinni. Sjón setti líka með skáldskap sínum mark sitt á mig snemma á íslenskuferli mínum.

Á hvaða tungumáli lestu helst?

Ég les helst á íslensku, dönsku, norsku, sænsku, færeysku, ensku, (mætti vera duglegri að lesa á móðurmálinu) serbnesku. Stundum les ég innihaldslýsingar á finnsku.

Já, alltaf til dæmis gaman að lesa á sultukrukkur. En áttu þér eftirlætisbókmenntaverk eða -höfund sem þig langar að deila með fróðleiksþyrstu samfélagi Leslistans?

Það er eins og að biðja mig um að velja uppáhaldsbókstaf minn. Þó að hver og einn sé að einhverju leyti fagur í sjálfu sér og með ákveðinn lit, þá eru þeir fyrst í samspili hver við annan að búa til dásamleg orð, tungumál og litaróf!

Ráðunautur Leslistans: Þorgeir Tryggvason

4688945349_a2c03662e3_b

Þorgeir Tryggvason ætti að vera samfélagi Leslistans að góðu kunnur, bæði sem gagnrýnandi bókmennta og leiksýninga í sjónvarpi og ritmiðlum og eins sem einn liðsmanna hljómsveitarinnar Ljótu hálfvitanna. Við gómuðum Þorgeir á förnum vegi og lögðum fyrir hann nokkrar krefjandi spurningar.

Hjartanlega margblessaður og sæll, Þorgeir! Og velkominn í ráðuneyti Leslistans. Mætti ég inna þig eftir því hvaða bók/bækur þú ert að lesa þessa dagana?

Mín er ánægjan!

Ég er allajafnan með tvær bækur í gangi á hverjum tíma. Þrjár þegar Kiljan er í gangi, eða einhver önnur menningarstofnun hefur beðið mig um álit á einhverju. Önnur bókanna er alltaf á Kindlinum, og fylgir mér hvert sem ég fer. Þar er ég núna að lesa The Speakers eftir Heathcote Williams, sem fjallar um nokkrar af helstu stjörnum Speaker’s Corner í Hyde Park í byrjun sjöunda áratugarins. Mikil tíðarandabók auðvitað, og þættir af einkennilegum mönnum er ein af mínum eftirlætisbókmenntagreinum. Svo er líka mjög gaman að spegla nútímann í henni, núna þegar heimurinn er allur orðinn að slíku horni og við öll kallar á kassanum.

Ástæða þess að ég er að lesa þessa gömlu og mikið til gleymdu bók tengist hinni bókinni sem ég er með fyrir framan mig í þessum skrifuðum orðum. Heathcote Williams leikur nefnilega Prospero í mynd Dereks Jarman upp úr Ofviðri Shakespeares. Hana horfði ég á um daginn og gúggl leiddi mig til The Speakers. Ég er semsagt að klára stórt lesverkefni sem ég bjó mér til. Undanfarin tvö ár hef ég verið að lesa verk Shakespeares á frummálinu í (líklegri) tímaröð og skrifa um þau stuttar ritgerðir sem vefritið Starafugl birtir. Nú er það Henry VIII, sem er næstsíðasta leikrit skáldsins og skrifað í samvinnu við arftaka hans sem aðalskríbent Globe-leikhússins, John Fletcher. Alls ekki með betri verkum Shakespeares, en mikið er þetta nú búið að vera skemmtilegur tími í kompaníi við höfuðskáld heimsins. Já ég sagði höfuðskáld.

Lestu einnig netsíður, vefmiðla, tímarit? Jafnvel dagblöð?

Tímarit varla, fyrir utan TMM. Dagblöðum fletti ég og les menningarumfjöllun og álitsgreinar eftir fólk sem mér þykir skrifa vel. Fréttir sæki ég nánast eingöngu í sjónvarp og á netið. Ég er ekkert rosalega víðförull í leit að „efnismeira“ lesefni á netinu, kíki reglulega á hvað New York Review of Books er með í opinni dagskrá, og það sem flýtur með af ritgerðum, bóka- og leikdómum og slíku efni í fréttamiðlunum sem ég heimsæki daglega. Reglulega dett ég svo í grúsk á timarit.is og jafnvel í landsaðgangi Landsbókasafnsins að misfurðulegum fræðitímaritum.

Það er annars merkilegt hvað ég er latur við tímaritin, þegar ritgerðasöfn í bókaformi eru meðal þess sem ég hef mest dálæti á, og ritgerðirnar nánast undantekningarlaust úr þessum sömu tímaritum og ég nenni ekki að lesa. Nýleg dæmi eru Jon Ronson, Zadie Smith, Charles Nicholl og Halldór Laxness.

Á hvaða tungumáli lestu helst?

Einu sinni ofbauð mér hvað enskan var fyrirferðarmikil í lesefninu og hélt mig alfarið við íslenskuna í heilt ár. Eftir að Kindillinn kom til sögunnar er næstum ófrávíkjanleg regla að prentefnið er á íslensku en rafefnið á ensku. Nema þegar ég „verð“ að lesa eitthvað enskt sem er ófáanlegt fyrir lesbrettið. Það er allavega sæmilegt jafnvægi í dag. Ég les norrænar bókmenntir gjarnan á dönsku, en er reyndar nýbúinn að rekast á vegg þar: fann að ég myndi ekki njóta Kongens Fald eftir Johannes V. Jensen sem bókmennta með því að brjótast í gegnum hana á frummálinu og fannst ótækt að nota svona öndvegisverk eins og hverja aðra dönsku-crossfitþraut. Svo ég skipti yfir í Atla Magnússon.

Og talandi um að ofbjóða: Innra með mér blundar lítill kverúlant sem finnst skáldskapur ofmetinn á kostnað „Non-fiction“ (óþýðanleg hugtak). Þessi kverúlant hneykslast til dæmis á fólki sem notar orðið „bækur“ sem samheiti við „skáldsögur“. Einu sinni benti hann mér á að ég hafði um langa hríð lesið nánast eingöngu skáldskap og í framhaldinu ákvað ég að lesa ekkert nema fræði og sannsögur í heilt ár. Það var fínt ár. Mér finnst líka stundum gleymast hvað sumt fólk sem skrifar aðallega NF er stórkostlegir pennar. Will og Ariel Durant, Halldóra B. Björnsson, Theodór Friðriksson og Magnús Björnsson frá Syðra-Hóli eru meðal hæst skrifuðu rithöfunda hjá mér.

Hvaða útvarpsþætti/hlaðvörp hlustarðu mest á?

Þegar ég er ekki að gera eitthvað annað er ég að lesa. Fyrir vikið hlusta ég nánast aldrei á útvarp nema í bíl. Það sama gildir um hlaðvörp og hljóðbækur. Ef ég reyni að hlusta á svoleiðis heima er ég fljótlega búinn að seilast í bók og farinn að heyra malið í heyrnartólunum sem truflun. Reyni samt að hlusta á Dómsdag af því að vinir mínir sem standa fyrir honum eru svo fyndnir, og nýlega bættist Dead Rock Stars hlaðvarpið á listann af því að dauðar rokkstjörnur.

Áttu þér eftirlætisbók- eða höfund?

Stephen King. Það þýðir ekki að mér þyki hann afbragð annarra höfunda. Ég held með honum eins og ég held með Arsenal, þó Henry sé löngu farinn og liðið komist ekki í meistaradeildina, og sé í eigu tveggja moldríkra skíthæla. Myndi hætta að horfa ef það félli, en halda með því sem aldrei fyrr. Eins er með King, en þess ber að geta að ég les enn allt sem hann skrifar og það eru ekki nema sjö ár síðan hann sendi frá sér topp-fimm-bók: 11.22.63.

En Shakespeare er auðvitað mestur og bestur. Leikritin sem komu mest á óvart í þessari yfirstandandi yfirferð eru Julius CaesarHenry VThe Merchant of Venice og Timon of Athens. Meistaraverkin eru öll enn í meistaradeildinni.

Hvort finnst þér best að lesa sitjandi, liggjandi eða standandi? Og hvar? Viltu þá helst vera einn eða innan um aðra?

Fyrir nokkrum árum fékk ég brjósklos og átti mjög bágt með að sitja og vandi mig á að vinna (og lesa) standandi. Verkirnir vöktu mig gjarnan milli fjögur og fimm á morgnana. Á þessum tíma var ég að lesa Biblíuna með sömu formerkjum og Shakespeare nú: skrifa hugleiðingaritgerðir eftir hverja bók. Svo ef einhver hefði horft inn um stofugluggann hjá mér síðla nætur hefði sá séð miðaldra karl á náttslopp stika fram og til baka, niðursokkinn í heilaga ritningu. Sem er fögur sjón.

Mér finnst enn gott að lesa standandi. Sitjandi og liggjandi heilla líka. Og í baðinu. Bara alltaf þegar færi gefst. Ágætt að hafa næði, en ekki nauðsynlegt.

Hvaða bók hafði mest áhrif á þig í æsku?

Ég var meiri Jansonmaður en Lindgren, en engin barnabók breytti lífi mínu eins róttækt og Gúmmí-Tarsan. Ég var semsagt settur í það á unglingsaldri að leika titilhlutverkið í leikgerð á þeirri bók hjá leikfélaginu heima á Húsavík, eiginlega gegn vilja mínum. Síðan hefur leikhúsið verið fyrirferðarmikill hluti af tilveru minni. Hinsvegar finnst mér Ottó nashyrningur betri saga. Ég verð líka að nefna Galdramanninn hennar Ursulu Le Guin. Stórkostleg bók og það var mikil gleðistund þegar ég komst að því í menntaskóla að til voru fleiri sögur um galdrastrákinn Ged og vinur minn átti þær.

Hvaða bók hefur þú oftast mælt með og/eða gefið öðrum?

Undanfarin ár hafa Síðustu dagar Sókratesar farið í alla fermingargjafapakka frá mér. Talsvert léttara aflestrar en Passíusálmarnir, mögulega hollara fóður, og líkt og kvæði Hallgríms um andóf gegn valdinu í nafni sannleikans, píslarvættisdauða og ódauðleika sálarinnar. Hef ekki fengið neinar kvartanir.

Lestu bækur öðruvísi sem gagnrýnandi en sem venjulegur, óbreyttur lesandi? Eða ætti kannski ekki að vera nokkur munur þar á?

Nú hef ég í nokkur ár skrifað gagnorðar umsagnir um allar bækur sem ég les, sett þær á Facebook og kallað „lesskýrslur“. Mögulega hefur þetta haft áhrif á hvernig ég les bækur, breytt mér sem lesanda almennt. Held samt ekki, allavega nýt ég þess í botn að lesa (flestar) bækur eins og áður, hverf inn í þær þegar best lætur. Það er svo aukakikk ef ég næ að orða það hvað mér finnst sæmilega.

Þegar ég les eitthvað og veit að fyrir mér liggur að skrifa lengra mál um það þá punkta ég hjá mér hugleiðingar jafnóðum, Jafnvel minnispunkta um eftir hverju ég vill horfa í lestrinum. En mér finnst ég betri í að miðla upplifun en að setja fram greiningu, svo sennilega eru lestrarhesturinn og gagnrýnandinn að mestu samferða í mér.

Stærsti munurinn er kannski sá að gagnrýnandinn ég ræður ekki hvað hann les. Sem er frábært. Mér finnst alger snilld að smekkvíst fólk setji mér fyrir. Eins og að hafa bókmenntalegan markþjálfa.

Er einhver bók sem þú skammast þín fyrir að hafa ekki lesið?

Skömm er stórt orð, en vissulega er ég meðvitaður um skörðin í mínum innri bókaskáp, og hvað þau eru mörg og stór og ljót. Stundum reyni ég að fylla í þau meðvitað, jafnvel kerfisbundið, eins og þegar ég einsetti mér að lesa eitthvað eftir öll sem fengið hafa Nóbelinn síðan ég fæddist. Svo hafði ég um tíma augun á 200 efstu sætunum á „Kanónunni“ sem var tekin saman fyrir Kiljuna fyrir nokkrum árum. Þar er orðið frekar fátt um eyður hjá mér. Þó á ég eftir að lesa Ævisögu Árna Þórarinssonar eftir Þórberg, og hef reyndar lýst því yfir að hana ætli ég aldrei að lesa, þverhausinn sem ég er. Skammast mín ekkert.

Finnst þér þú þurfa að klára bækur?

Stutta svarið: Já. Langa svarið: Já, því miður. Mikið hefði nú verið gott að leggja sumar langlokur frá sér þegar ljóst var á blaðsíðu 50 (eða 5) að þetta væri hreinræktuð tímasóun eða sálardrepandi leiðindi. En nei, það er mér lífsins ómögulegt.

Og svo að lokum, hvaða bók hyggstu lesa næst?

The Two Noble Kinsmen er hinn kvíðvænlegi lokapunktur Shakespearelestursins. Á Kindlinum verður það How to live? — bók Söruh Bakewell um Montaigne. Sem er auðvitað bein afleiðing af þessu Shakespearegrúski öllu. Annars hefur Sarah þessi skrifað stórfína bók um sjálfan Jörund hundadagakonung sem er til á íslensku og allir ættu að lesa. Þvílíkt lífshlaup! Það má auðvitað halda því fram að valdatími hans á Íslandi sé hápunktur þess, en það er nú bara með herkjum.

Svo er Egill niðri í vélarrúmi að ræsa Kiljuna. Hvað það verður veit nú enginn …